ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.12.2023
Просмотров: 3613
Скачиваний: 2
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
СОДЕРЖАНИЕ
Сабақ 2 Жасушаның генетикалық аппараты
Сабақ 3 . Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Постмитоздық кезең (пресинтездік) кезең G1:
Гаметогенез (оогенез, сперматогенез), сатылар сипаттмамасы. Мейоз анықтамасы және
Митоз және мейоздың медициналық маңызы.
2 сурет. Көз бұршағының индукциясы.
Онтогенездің жасушалық механизмдерi.
Даму ақауларының сызбасы ДТБА жіктелуі:
Сабақ 5 АҚПАРАТТЫҚ – ДИДАКТИКАЛЫҚ БЛОК
Аутосомды-доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Голандриялық немесе У-хромосомамен тіркес тұқым қуалауға тән белгілер:
Митохондриялық тұқым қуалауға тән белгілер:
Белгілердің тіркес тұқым қуалауы.
Сызба – 2. Талдаушышағылыстыру №1.
Сызба – 3. Талдаушы шағылыстыру № 2
Нуклеин қышқылдары, құрылысы, жіктелуі
РНҚ –ның өмір сүруге қабілеттілігі:
Эукариоттардың генінің молеклалық құрылымы(схема түрінде)
Ген, классификациясы және функциясы
Геннің атқаратын қызметіне байлансыты гендер екі топқа бөлінеді:
Ағзалардың тіршілік қабілетіне байланысты гендер былай жіктеледі:
Нуклейн қышқылдары мен геннің медициналық маңызы
Сабақ 9 Ақпараттық дидактикалық блок
Репликацияның негізгі ферменттері:
Прокариотгендерініңактивтілігініңреттелуі:
Эукариоттар гендерінің экспрессиясының реттелуі
Гендерактивтілігініңгеномдықдеңгейде(ДНҚ)реттелуі
Эукариоттардың ДНҚ фракцияларының сипаттамалары
Кейбіргендердіңконститутивтік(тұрақты)экспрессиясы
Гендер активтілігінің транскрипциялық деңгейде реттелуі
хромосомаларыовуляцияүдерісібасталғаншаосыкүйінсақтайды.Диакинез.Хроматидтердіңширатылуыныңнәтижесіненхромосомаларжуандап,қысқарады,ядроқабықшасытолығыменжойылады.Хромосомаұштарындағыхиазмдардаажырайбастайды.Хроматидтердехиазмдарболмайды.Генетикалықматериалдыңмөлшерісақталады.(2n4с).Профазасоңындаядрошықжәнеядроқабығыеріп,хромосомаларцитоплазмағашығадыжәнежасушаныңэкваторжазықтығынақарайжылжиды.Пахитена және диплотена сатысындаөтетін транскрипцияның белсенділігіжынысжасушаларыныңдамуының,әсіресеооциттердіңөсусатысынадаайқын байқалады.Бұл кезде ұрықтыңдамуының ерте сатысына қажеттіақуыздарбелсендісинтезделіп жинақталады.Диплотенасатысындаөсіпжатқанооциттардахромосомалар«лампалықщетка» түріне ие болады. Хромосомалардың белгілі бір бөліктері де жұпілмектертүзеді.Ілмектерхроматинніңактивтідеконденсацияланғанбөліктері,солжердемРНҚкөп мөлшерде синтезделіпжинақталады.СоданкейінметафазаІ,анафазаІ,телофазаІ,цитокинезІжүреді.Мейоздыңбұлсатыларымитоздыңфазасынаұқсас.Негізгіерекшелігі:пайдаболғанжаңажасушаларғажекехроматидтеражырамайды,орнынажұпкроссоверліцентомерлеріменбайланыстаболатынхроматидтеражырайды. Бірінші мейоздың нәтижесінде хоромосоамалырыныңгаплоидтыжиынтығыбарекіжасжасуша түзіледі,әрхромосома екі хромотидтентұрады(n2c).Біріншімейоздықбөлінуденкейінинтерфаза
II(интеркинез)бірденбасталып өте қысқа уақытта өтіп кетеді. Бұл кезеңде ДНК-ның екі еселенуі(хроматидтердіңеселенуі) жүрмейді.Мейоз І кейін мейоз II (эквациялық бөліну) жүреді. Бұл бөліну митозға ұқсасөтеді, бірақ бөлінуге хромосомалардың гаплоидты жиынтығы бар жасушатүседі.Бұлбөлінуүдерісіндеекіхроматидтентұратынаналықжасушахромосомаларыжасжекехроматидтерге ажырайды.Екімейоздықбөлінудіңнәтижесіндехромосомалардыңдиплоидтыжиынтығыбарбіржасушадангаплоидтыжиынтықтыжасушаларпайдаболады.Мейоз сонымен қатар гаметалардажүретін кроссинговердің нәтижесіненжәнегомологтыхромосомалардыңкездейсоқажырауынангенетикалықматериалдыңрекомбинациясыныңпайдаболуына,яғнимейоз(жәнеұрықтану)кезіндеата-ананыңаллельдерініңкездейсоққайтатоптасуыМендель заңдылығына сай генетикалық өзгергіштіктің пайда болуынажәнегенетикалық пропорцияның ықтималдық теориясын пайдалануына мүмкіндікбереді.Мейоздыңмаңызы:
II(интеркинез)бірденбасталып өте қысқа уақытта өтіп кетеді. Бұл кезеңде ДНК-ның екі еселенуі(хроматидтердіңеселенуі) жүрмейді.Мейоз І кейін мейоз II (эквациялық бөліну) жүреді. Бұл бөліну митозға ұқсасөтеді, бірақ бөлінуге хромосомалардың гаплоидты жиынтығы бар жасушатүседі.Бұлбөлінуүдерісіндеекіхроматидтентұратынаналықжасушахромосомаларыжасжекехроматидтерге ажырайды.Екімейоздықбөлінудіңнәтижесіндехромосомалардыңдиплоидтыжиынтығыбарбіржасушадангаплоидтыжиынтықтыжасушаларпайдаболады.Мейоз сонымен қатар гаметалардажүретін кроссинговердің нәтижесіненжәнегомологтыхромосомалардыңкездейсоқажырауынангенетикалықматериалдыңрекомбинациясыныңпайдаболуына,яғнимейоз(жәнеұрықтану)кезіндеата-ананыңаллельдерініңкездейсоққайтатоптасуыМендель заңдылығына сай генетикалық өзгергіштіктің пайда болуынажәнегенетикалық пропорцияның ықтималдық теориясын пайдалануына мүмкіндікбереді.Мейоздыңмаңызы:
-
гаметогенездің негізгі кезеңі; -
жынысты көбеюде генетикалық ақпараттың бір ағзадан екінші ағзаға берілуін қамтамасыз етеді; -
бастапқы жасушамен жаңа түзілген жасушалар генетикалық тұрғыдан бірдей емес. -
хромосомалардың бөлінбеуі немесе дұрыс ажырамауы хромосомалық аурулардың пайда болуына әкеледі.
Гаметогенез
Гаметогенез –аталық(сперматогенез)жәнеаналық(овогенез)– жынысжасушаларыныңтүзілуүдерісі.Гаметогенезжынысбездеріндеөтеді–сперматогенез аталық ұрық безінде, ал овогенез аналық жыныс безінде өтеді.Гаметогенездеаналықағзадааналықжынысжасушасы–жұмыртқажасушсы, ал ер адамдарда – сперматозоидтар түзіледі.Осы гаметогенезүдерісіержәнеәйеладамдардардыңұрпаққалдыруынамүмкіндікбереді.Гаметогенездіңбірнешесатыларыбар:-
Кӛбею сатысы. Жасушалар (сперматогониялар, овогониялар) бірнеше рет митоз жолымен көбееді, соның нәтижесінде жасушалар саны артады. Ол жасушалардаға хромосомалар жиынтығы диплоидты 2n2c. -
Ӛсу сатысы. Бұл саты I-ші мейоздың интерфазасына сәйкес келеді. Бұл кезеңнің маңыздылығы да сол - ДНҚ молекуласы екі еселенседе хромосомалар саны өзгермейді. Генетикалық материалдың мөлшері 2n4c. -
Пісіп-жетілу сатысы. Мейоз жүреді, жасуша екі рет бөлінеді — редукциялық (мейоз I) және эквациялық бөліну (мейоз II). -
Қалыптасу кезеңі немесе спермиогенеза (тек сперматогенезеге ғана тән). Сперматидтер ядросы тығыздалады, хромосомалардың спиралдануы салдарынан олар иннерті күйде болады. Гольджи комплексі ядроның бір полюсіне ығысып ферменті бар акросома түзеді, ол ұрықтың жұмыртқа жасушасына енуіне мүмкіндік береді. Ядроның екінші полюсіне центрольдар жылжды, оның біреуі талшықтың (құйрықтың) қалыптасуына қатысады. Бір талшық митохондрияға спиральды орам жасайды. Сперматидтердің цитоплазмасы ығыстырылады, сондықтанда сперматозоидтың басында цитоплазма болмайды.
Ер адамдардағы мейоз
Сперматогенезүдерісінің64күнгедейінсозылады.Сперматогонияларбарлықдамусатысынанөтіп сперматозиодтарғаайналады.Хромосомалардың диплоидты бірінші реттік сперматоциттермейоздың І-шісатысын өткеннен кейінхромосомалардың гаплоидты жиынтығы барекіекінші реттік сперматоциттер түзіледі. Соңынан мейоз ІІ жүреді нәтижесіндетөртгаплоидтысперматидтерпайдаболады.Қалыптасукезеңіндежетілмеген сперматидтерсперматозоидтарғаайналады.Әйел адамдардағы мейоз
Овогенез ұрықтың дамуының 12 аптасында басталып 20-шы аптасына қарайдаму тоқтайды. Бірінші реттік овоциттер профаза І-дің диплотена сатысындаовуляциябасталғаншатыныштықкүйдеқалады,бұлкезеңдідиктиотенакезеңі деп атайды.Айына бірғана овоцит пісіпжетіледі. Гормондарәсеріненбірінші реттіковоцитке цитоплазмалық материалдар жинақталып, ісінеді. Мейоз І соңындаекі жаңа жасушалар түзіліпбіреуі овоциттердің екінші қатарына ал екіншіядробіріншіреттікбағыттаушыденегеайналады,уақытөтедегенерацияланады.Екіншіреттікововцитжатырғанемесефаллопиевтүтігінетүседі.СперматозоидтаренгенгедейінеіншіреттіковоциттермейозІІметафазасында тоқтап қалады. Бұл үдерістерден кейін бөліну аяқталадыжәнежұмыртқажасушасыныңгаплоидтыпронуклеусытүзіліпсперматозоидтың пронуклеусымен қосылады, сонымен қатар екінші реттікбағыттаушыденешіктүзіледі,артынандегенерацияланады.Ұрықтанудыңқайуақыттабасталуынабайланыстыбұлүрдістіңұзақтығы12-50жылғадейінсозылады.- 1 ... 6 7 8 9 10 11 12 13 ... 43