Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

басым бұзылуының салдарынан дамитын ТЖ. Өкпеперфузиясы,өкпеніңдиффузиялыққабілетіжәнеөкпедегівентиляция-перфузия қатынастарының бұзылуы нәтижесінде веналық қанның өкпеішілікшунтталуыкүшеюісалдарынанартериялықгипоксемиядамуыменсипатталады.Тынысжеткіліксіздігініңгиперкапниялық(гиповентиляциялық,IIтипі) түрі (грек. hyper – жоғары, көп + kapnos- түтін) – вентиляцияныңмеханикалық аппаратының басым бұзылуынан дамитын ТЖ түрі.Өкпеніңгиповентиляциясынәтижесіндеартериялықгипоксемияжәнегиперкапниядамуыменсипатталады.Ентігу (диспноэ) (грек. dys - бұзылыс + pnoe - тыныс) - ауа жетiспейтiнсубъективтiсезiмiнiңпайдаболуыменжәнесоныңсалдарынантыныстыкүшейтудi талапететін тынысжиілігі мен тереңдігінің бұзылуы.Инспираторлық ентігу (лат. in - ішке + spiro – тыныс алу) – демді ішкетартудың қиындауы және күшеюімен байқалатын диспноэ түрі.Дифтерия,тыныссаңылауыныңспазмы,көмейісінуі,пневмоторакс,жүрекжеткіліксіздігі, асфиксияның 1 сатысы, ОНЖ қозуы кездерінде пайда болады.Экспираторлықентігу (лат. ex – бір нәрсені шығару + spiro - тыныс)демшығарудың қиындауы және күшеюі байқалатын диспноэ түрі. ӨСОА, бронхдемікпесі,өкпе эмфиземасы кездеріндепайдаболады.Ортопноэ(грек.orthos-тікелей+pnoe-тыныс)-ентігудіңеңжоғарыдәрежесі, бұл кезде науқас ауаның қажетті көлемін тек отырғанда немесежартылай отырғанда ғанаалады. Жүректің солжақ жүрекшелік және солжаққарыншалық жеткіліксіздігіне тән. Кейде ортопноэ бронх демікпесінің жәнетынысжолдарыныңсозылмалыобструкциясыныңкөрінісі болуымүмкін.Брадиппоэ (грек. bradys -баяу + pnoe - тыныс) – сирек тыныс алу, тынысқимылдарының минутына 12-ден аз болуы. Тыныс орталығының белсенділігітөмендегенде, патогендік факторлар тыныс орталығына тікелей әсер еткенде

---

(гипоксиялар,есірткілер)байқалады.Егербрадипноэкезіндетынысэкскурсиясыныңтереңдігітөмендесе,өкпеніңгиповентиляциясыдамиды.Стеноздық тыныс (лат. stenosis - тарылу)- жоғары тыныс алу жолдарындаауаөтуiнеқарсыласудыңжоғарылауынанболатынсиректереңдемалу.Дифтерия,тыныссаңылауыныңспазмы,көмейісінуі,өспелеркездеріндепайдаболады.Полипноэ, тахипноэ (грек.poly, tachys - жиі, тез + pnoe - тыныс) – тынысалудың жиілеуі, тыныс қимылдарының минутына 24-тен көп болуы, әдеттетыныс тереңдігінің төмендеуімен сипатталады. Тыныс жиі және беткейлікболғандықтанальвеолаларемес,өлікеңістіквентиляцияланады.Қызба,пневмония,коллапс,өкпеісінуікездерінде,қабырғалардың,тынысбұлшықеттерініңнемесеплевраныңауырсынуларындабайқалады.Гиперпноэ (грек. hyper - жоғары, көп + pnoe - тыныс) - жиi терең дем алу.Тиреотоксикоз,қызба,физикалықжәнеэмоциялықжүктемекездеріндебайқалады.Өкпеніңгипервентиляцисыжәнегипокапниядамуынаықпалетеді.Апноэ(грек.a–жоқ+pnoe-тыныс)-тыныстыңуакытшатоқтауы.Қалыпты жағдайда қысқа уақытқа өкпенің гипервентиляциясы жағдайындабайқалуымүмкін.БұлтынысорталығыныңқозымдылығытөмендегендежәнеартериялыққанқұрамындаРСО₂мөлшеріазайғандадамиды.Брадипноэдамуынаықпалететін жағдайларда пайда

---

болады.

Ұйқылық обструкциялық апноэ синдромы (лат. obsstructio – бітеліс, қиындау + грек. a – жоқ + pnoe - тыныс ) – ұйқы кезінде тыныстың 10 секундқа және одан ұзақ тоқтауымен көрінетін апноэның бір түрі. 1сағат ішінде апноэ ұстамалары 5 және одан көп болса науқастың өміріне қауіп төнеді. Синдром ретсіз қатты қорылдаумен көрінеді. Жұтқыншақ деңгейінде жоғары тыныс жолдарының оқтын-оқтын тарылуы және тыныс күшінің қалыпты жағдайында өкпе вентиляциясының тоқтауы гипоксияға, түнгі ұйқының бұзылуына және күндізгі ұйқышылдыққа алып келеді. Семіздік және гипотиреоз дамыған науқастарда жиі байқалады.

Балалардағы кенеттен дамыған апноэ синдромы – нәрестелерде ұзақтығы кем дегенде 20 секундтқа созылатын тыныстың тоқтауы және жүрек ырғағының айқын төмендеуімен немесе/және қанның оттегімен жеткіліксіз қанығуымен қабаттасады. Бұл апноэ шала туылған нәрестелерде, инфекцияларда, перинатальді асфиксияларда, заттек алмасуының туа біткен ауруларында байқалады.

Сатылы тыныс алу - тыныс алу ырғағының бұзылуы, тыныс алу кезеңі апноэ кезеңімен ауысады (толқын тәрізді тыныс, қосымша тыныс, Чейн- Стокс тынысы, Биот тынысы). Алғашқы екі түрі тек науқастарда ғана емес, дені сау адамдарда да байқалуы мүмкін. Соңғы екеуі - Чейн-Стокс тынысы және Биот тынысы тек патологиялық жағдайларға тән және сатылы тыныстардың ең ауыр түрлері болып саналады.

Чейн-Стокс тынысы (Cheyne-Stokes Respiration) – сатылы тыныстың бір түрі, тыныс амплитудасы айқын гиперпноэға дейін біртіндеп үдеуімен, сосын оның апноэға дейін азаюымен, содан соң апноэмен аяқталатын тыныстық қимылдардың оралымы қайтадан басталады. Апноэ

---

кезінде адам есін жоғалтуы мүмкін.

Жиі нерв орталықтары қызметтерінің бұзылыстары салдарынан, басүйекішілік қысым жоғарылағанда, жүрек жеткіліксіздігінде, уланудан дамыған комаларда байқалады.

Биот тынысы – сатылы тыныстың бір түрі, бұл кезде кенет басталған тыныстық қимылдар бірдей амлитудамен сипатталып, кенеттен тоқтайды. Бас миының ауыр зақымдалуында, мысалы бас миы затына қан құйылғанда, бас миы өспелерінде (әсіресе тыныс орталығына жақын орналасқан бөліктерде), менингиттер мен менингоэнцефалиттерде, диабеттік комада, жылулық соққыда, агональді кезеңде пайда болады.



Куссмауль тынысы (үлкен шулы тыныс)- терең шулы жиі тыныс, терең дем алғаннан кейін экспираторлық бұлшық еттердің қатысуымен өтетін күшейтілген дем шығару болады. Заттек алмасуы бұзылыстарынан дамыған ауыр уыттануларда, әдетте диабеттік және уремиялық кома кездеріндегі ауыр ацидоз жағдайларында пайда болады.



Апнейстикалык тыныс –терминальді тыныстың бір түрі, тоқтамайтын құрысу дірілімен демді ішке тартуға әрекет, кейде демді шығарумен үзілетін тыныс («инспираторлық спазм»). Демді сыртқа шығаруға қарағана демді ішке тарту біршама ұзаққа созылады. Бұндай тыныстың пайда болуы, тыныс

реттелуіне қатысатын ми көпірінің орта және каудальді бөліктерінің зақымдануларын дәлелдейді.



Гаспинг-тынысы (ағылш. gasp – ауаны қармау, тұншығу) – күші барған сайын әлсіреп бара жатқан

---

сирек«күрсінулер».Агониякездерінде,асфиксияныңсоңғысатысында,шала туған нәрестелердебайқалады.Диссоциациялық тыныс (грек. dys – бұзылу +лат. associatio - бірігу) -диафрагманың парадоксальді қозғалысы (диафрагманың екіжақты параличікезінде), кеуде қуысының жоғары және төменгі бөліктерінің экскурсиясыныңдискоординациясы (тыныс бұлшықеттері зақымданған кезде), диафрагмаменқабырғааралықбұлшықеттердіңқозғалысыныңдиссоциациясы(мидағықанайналымбұзылыстары,миөспелері,тыныстыңнервтікреттелуібұзылғандапайдаболатынГрокко-Фругонитынысы)байқалуыменмипатталатынтыныс бұзылысы.Асфиксия(грек.а-жоққашығару,sphyxis-тамырсоғуы)-қандажеделтүрдеөттегiнiңжетiспеуiненжәнекөмiрқышқылгазыныңорагнизмдежиналуынан болатын өмiрге қауiптi дерттікжағдай. Асфиксия механикалықсебептерденірітынысжолдарыбойынша(көмей,трахея)ауаөтуініңқиындауынан, тыныс реттелуінің бұзылуынан және тыныс бұлшықеттерініңбұзылуысалдарынандамиды.Жітіреспираторлықдистресссиндром(ЖРДС)(грек.dys-бұзылуы+ағылш.stress-кернеу)–өкпепаренхимасыныңжітідиффуздықабынулықзақымдануы.Бұл жіті тыныс жеткіліксіздігі қалыптасуына алып келетін түрлізақымдаушы факторларға жауап ретінде дамитын бейспецификалық реакция.Бұл кезде өкпенің ауа алмасатын тінінің массасы төмендейді жәнеөкпе тініқұрылымдарының бұзылыстары байқалады. Өкпе тамырлары өткізгіштігініңартуымен,гипoксемиядамуымен,рентгенограммадаөкпенiңекiжақтыинфильтрациясыпайдаболуымен,веналықшунтталудыңжоғарылауыменжәнеөкпе

---