Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

тіні созымдылығының төмендеуімен сипатталады.

---

ТАРАУ «АСҚОРЫТУ ЖҮЙЕСІНІҢ ПАТОФИЗИОЛОГИЯСЫ»

Тақырыбы: «Асқорыту жүйесі бұзылыстарының жалпыэтиологиясыменпатогенезі.Ауызқуысындағыасқорытубұзылысы.Дисфагия»Асқорыту жеткiлiксiздiгi - организмге түскен тағамның қажетті дәрежедесіңірілуінқамтамасызетеалмайтынасқазан-ішекжолдарыныңжағдайы.Нәтижесіндеорганизмдетерісазоттықбаланс,гипопротеинемия,гиповитаминоздар,организмніңазыпкетуі,реактивтіліктіңбұзылуыбайқалады.Диспепсия (грек. dys – бұзылу + pepsis-қорыту) - асқорыту бұзылыстарыныңжалпы атауы. Түрлері: 1) асқорыту жүйесінің бір бөлімінің функциясыныңбұзылыстарынан дамыған диспепсиялар - өңештік, асқазандық, панкреатиттік,ішектік, бауырлық; 2) алиментарлық бұзылыстар басым болуынан дамығандиспепсиялар–божулық(бродильная),шіріктік,майлық;3)асқорытужолдарыныңорганикалықнемесефункциялықбұзылыстарынандамығандиспепсиялар.Гиперсаливация (грек. hyper – жоғары, үстем + лат. salivation - сiлекейдiңбөлiнуi)–сопақшамидыңсілекейбөлуорталығыныңнемесесілекейбездерініңсекреторлықнервтерініңтікелейнемесерефлекторлықстимулялануының салдарынансілекейдіңартықшығуы.Себептері:ОЖЖзақымдануы,ауызқуысындағыпатологиялықпроцестер,гельминтоздар,жүктіліктоксикозы,кейбір дәрілердіңәсері (пилокарпин,физостигмин).Гипосаливация (грек. hypo - аз, төмен + лат. salivation - сiлекейдiң бөлiнуi) -сілекейдің аз шығуы. Себептері: сілекей бездерінің тіндеріндегі патологиялықпроцестер(қабыну,өспелер),сілекейбездерісекрециясыныңорталықтытежелуі (стресс, ауырсыну синдромы), антихолинергиялық медикаменттердіңәсері(атропин,скополамин),сусыздану,қанттыдиабет,нервжүйесінің

---

зақымданулары(митүбегейінің(асты,негізі),зақымдануы,кешеуілдінейросифилис).Сиалоаденит(грек.sialon-сілекей+ adеn- без+-itis–қабыну дегендібілдіретінсуффикс)–сілекейтүтіктеріндетастүзілуінеықпалететін(сиалолитиаз), сілекей бездерінің қабынулық аурулары. Инфекцияның тарауыәдетте сілекей безі түтігінің сағасы арқылы, сирек – жанасулық, гематогендікнемесе лимфогендік жол арқылы іске асады. Түтіктің кеңеюімен, сілекейдіңіркілуімен,түтіктіңішіндеіріңдінемесесірнелі-іріңдіэкссудаттыңжиналуымен(жітітүрінде)немесебезтінінфиброздытінніңбасуымен(созылмалытүрінде) сипатталады.Ксеростомия(грек.xeros-құрғақ+stoma–ауыз)–сілекейбөлінуініңжеткіліксіздігінендамитынауызқуысыныңсілемейліқабатыныңқұрғауы.Қысқауақыттыксеростомияэмоциялықстресскезінде,атропинді,антигистаминдікдәрілерді,ушоралымдыантидепрессанттардықабылдағандапайда болады. Тұрақты ксеростомия сілекей бездерінің атрофиялануына алыпкелетінауызқуысының сәулеленуі кездерінде дамиды.Кариес, тісжегі (лат. caries - шіру) – тістің қатты тіндерінің ыдырауынан жәнеминералдануының бұзылуынан оларда қуыс пайда болуымен сипатталатынпроцесс. Басты себебіне тіс өңезінен таңдақтар мен минералды тұздардыңпайдаболуыжатады.Тістегітаңдақтардажиналғанбактериялартіскіреукесіндегі(эмаль)минералдардыңжойылуынаықпалететінсүтқышқылын өндіреді. Тіс таңдақтарындағы микроорганизмдердің белсенділігіжәнеминералданудыңбұзылупроцесіорганизмніңжекеерекшеліктерінебайланысты.Пародонтоз(грек.para-айналасы+

---

odontos – тіс) – тіс түбірін қоршап тұратын тіндердің, яғни пародонттың қабынулық емес, ілкі-дистрофиялық зақымдануы (сүйек, қызылиек, сілемейлі қабық және тіс байламдары). Тіс мойнағы мен түбірінің біркелкі ашылуы тән.

Пародонтит (грек. para - айналасы + odontos – тіс + -itis – қабыну дегенді білдіретін суффикс) –пародонттың және жақсүйектің альвеолярлы өсіндісінің үдемелі деструкциясымен сипатталатын пародонт тіндерінің қабынуы. Тістің қызылиекке бекуінің бұзылуы, көлемі 3,5 мм дейінгі пародонттық қалталардың пайда болуы, кейбір тістердің мойнағының ашылуы (жалаңаштануы) тән.

Гипорексия (грек. hypo – аз, төмен + orexis - тәбет) – тәбеттің төмендеуі. Себептері: асқазанның басым бөлігінің резекциясы, АҚЖ қабынулық процестері, түрлі инфекциялар және интоксикациялар, қатерлі өспелер, жоғары нерв жүйесі қызметінің бұзылыстары, вентролатералдық гипоталамустың ядроларының ыдырауы және вентромедиалдық гипоталамустың ядроларының тітіркенуі, тойымдылық сезімінің жылдам болуымен және күшеюімен қабаттасады. Тәбеттің толық жойылуы анорексия деп аталады.

Гиперорексия (грек. hyper - жоғары, үстем + orexis - тәбет) - тәбеттің күшеюі. Себептері: жоғары нерв жүйесі қызметінің функциялық және органикалық бұзылыстары, латералдық гипоталамустың ядроларының тітіркенуі, және вентромедиалдық гипоталамустың ядроларының ыдырауы, тойымдылық сезімінің төмендеуімен сипатталады. Гиперорексияның ең жоғары деңгейi полифагиямен қабаттасады және тойымдылық сезімінің тежелуі булимия деп аталады (грек. bus - бұқа + limos - аштық).

Полифагия (грек. polys - көп + phagein – жеу, тамақтану) – шектен тыс тамақтану.

---

Полифагия келесі жағдайлардың салдарынан дамуы мүмкін: мидың органикалық зақымданулары (өспелер, энцефалиттер, жарақаттар), психогендік бұзылыстар (истерия, шизофрения, стресс), эндокриндік бұзылыстар (қантты диабет, диффузды токсикалық зоб).

Парорексия (грек. para - ауытқу + orexis - тәбет) - тәбеттің бұрмалануы (қолдануға болмайтын тағамдарды және шіріген азық-түліктерді жеуге құмар болу. Себептері: жоғары нерв жүйесі қызметінің функциялық және органикалық бұзылыстары, дәмді сезу анализаторының рецепторлық және орталықты тізбектерінің бұзылыстары.

Дисфагия (грек. dys – бұзылыс + phagein - жұтыну) - жұтынудың бұзылысы, тамақтың қойыртпасының жұтқыншақ немесе өңеш бойымен жылжуының бұзылысы «тұрып қалуы». Өңеш ахалазиясының және өңештің басқа ауруларының, жұтынудың неврогендік бұзылыстарының ерте және тұрақты симптомы болып есептеледі. Кейде жұтыну бұзылыстары афагия көріністерімен байқалады (мүлдем жұтына алмау).

Кардия ахалазиясы (лат. a – жоқ, болмауы + chalasia – босаңсу) – өңештің төменгі сфинктерінің рефлекторлы босаңсуының жеткіліксіздігімен немесе жойылуымен сипатталатын созылмалы нерв-бұлшықеттік ауру. Өңештің асқазанмен байланысатын жерінің (кардия) тарылуынан тағамның өтуі қиындап, сол жердегі өңеш бөлігінің кеңеюі байқалады. Салдарынан өңештің перистальтикасы бұзылады (өңештің дистальді және ортаңғы бөлігінің тегіс бұлшық еттерінің ретсіз, төмен-амплитудалық жиырылуы байқалады).

Өңеш атрезиясы (грек. а – жоққа шығару + tresis – тесік) – өңештің жоғарғы және төменгі сегменттерінің бітеу болуымен сипатталатын туа біткен ақаулық. Бұл кезде, бір немесе екі сегменттің де тесік арқылы кеңірдекпен байланысы болуы мүмкін (кеңірдек-өңеш жыланкөзі). Нәресте сілекейін де

---