Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

ұйқыбезі–ұйқыбезініңтуабіткенақауы,олұйқыбезі басының тіндерінен құралған сақина тәріздес болады және 12-еліішектіңтөмендемелібөлігін алып жатады. Бұл патологияныңклиникалықкөрінісінетолықнемесежартылайгастродуоденалықтүйнеліс(бітеліс)жатады.Ақазанныңкеңеюіжәне12-еліішектіңсаңылауыныңстенозыдамуыменсипатталады,алсілемейлі қабатыныңбеткейі қалыптыболады.Жітіпанкреатит(грек.pancreas -ұйқыбезі+-itis –қабынбадегендібілдіретінсуффикс)-демаркациялықтиптіұйқыбездіңжітіасептикалыққабынуы, оның негізінде панкреатоциттердің некробиозы және ферменттікаутоагрессия жатыр, нәтижесінде бездің дистрофиясы мен некрозы дамиды,екіншіреттік іріңдыинфекцияларқосылады.Панкреонекроз(грек.pancreas-ұйқыбезі+nekrosis-өлеттену)–ұйқыбезінің деструкциялық ауруы. Бұл көпағзалықжеткіліксіздікке алыпкелетінжітіпанкреатиттіңасқынуы.Панкреонекрозстерильді(майлы,геморрагиялық,аралас)жәнеинфекциялық(ұйқыбезітінініңбактериялықнекрозыжәнеішпердеартындағытіндердіңыдырауыменсеквестрленуі)болыпбөлінеді.Панкреатикалықколлапс(лат.collapsus-құлау)–ұйқыбезітінініңмылжалануына алып келетін құрсақ қуысының ауыр жарақаттарында жәнежіті панкреатиттерде дамитын жіті қантамырлық жеткіліксіздіктің бір түрі.Тамырқабырғаларытонусыныңжәнеартериялыққысымныңбірдентөмендеуіпанкреатикалықферменттердіңқанағымғатүсуімен(бастысытрипсиннің) және бездемедиаторлардың түзілуімен (брадикинин, каллидин)

---

байланысты.Созылмалыпанкреатит–ұйқыбездіңсозылмалықабынулық-дистрофиялықауруы,патологиялықпроцессүдегенжағдайдаоныңтүтіктерініңөткізгіштігібұзылуына,кисталарменконкременттертүзілуіне,паренхиманың склерозына, экзокриндік және эндокриндік функцияларыныңанағұрлымбұзылыстарына әкеледі.Созылмалыалкогольдікпанкреатит–алкогольдіжәнеоныңсуррогаттарынұзақмерзімқабылдағандадамитынұйқыбездіңсозылмалықабынулық-дистрофиялықауруы.Этанолдықабылдағандаацинарлыжасушалардың белсенділігі артады, Одди сфинктеріжиырылады,құрамындалитостатинкөбейетіндіктенсекреттіңтұтқырлығыжоғарылайды(тастартүзілуінеықпалететінзаттек),лизосомалықферменттердіңөндірілуікүшейеді,майлардыңасқынтотығуыәсерленеді,бездіңрегенерациясытежеледі.Билиарлыпанкреатит(лат.bilis-өт)–бауыржәнеөтшығаратынтүтіктердіңзақымдануыныңсалдарынандамитынұйқыбезініңсозылмалықабынулық ауруы.Ұйқыбезініңтүтіктеріне өттің түсуі және тұрып қалуы,олардыңпанкреатикалықферменттерменәрекеттесуібилиарлыпанкреатитдамуыныңбастымеханизмінежатады.Нәтижесіндебайланысқанөтқышқылдарыныңбосауы,бездіңтүтіктікжүйесіндепанкреатикалықферменттердіңбелсенуібайқалады.Холедохо-панкреатикалықрефлюкс(грек.сholе-өт+dochе-сауыт,тамыр+ лат. refluxus – кері ағыс) - панкреатикалық түтіктерге өттің түсуі. Дамуыныңбастымеханизмдеріне,өтжолдарыныңтүтіктікжүйелеріндеқысымныңартуы жатады, яғни ұйқыбезі түтіктеріндегі қысымнан жоғары болуы. Бұл

---

жағдайөттіңжалпытүтігініңжәнеұйқыбезітүтігініңжалпыканалғақосылғанында, холелитиаз салдарынан фатеров емізікшелері деңгейінде өттіңағып кетуіне кедергі туындағанда, Одди сфинктерінің тонусы жоғарылағандапайдаболады.Гипохолия (грек. hypo – төмен, аз + chole - өт) - өттің ішекке түсуінің азаюы.Өттіңішеккетүсуініңтолығыментоқтауы-ахолия(грек.a-жоқ,жоққашығару+chole-өт).Өтжоқболғанжағдайдапанкреатикалықсөлдегілипазаныңбелсенділігітөмендейді,салдарынанмайлардыңэмульгациясыбұзыладыжәнеолардыңлиполиздікферменттерменәрекеттесуіқиындайды.Стеаторея (грек. stear - май + rhoia - ағыс) - нәжісте бейтарап майлардың, майқышқылдары немесе сабының көп болуы. Панкреатикалық стеаторея әдеттемайлардыңэмульгациясыжәнепанкреатикалықлипазаныңбелсенділігібұзылғанда байқалады. Стеаторея кезінде нәжіс майлы, сұйық, жиі және молболады.Креаторея (грек. сгеаго - ет + rhoia - ағыс) – ет тағамдарын жегеннен кейін,нәжісте қорытылмаған көлденең-жолақты бұлшықеттік және дәнекер тіндікталшықтардыңжоғары мөлшерде болуы.Амилорея (лат. amylon - крахмал + rhoia – ағыс) – нәжісте қорытылмағанкрахмалдың көп болуы, бұл көмірсулар ыдырауының бұзылысын дәлелдейді.Панкреатикалықжеткіліксіздікдамығаннауқастардабұлжағдайсиреккездеседі,өйткеніішектікамилазаныңбелсенділігіжоғарыболғандықтанкрахмалдыңгидролизденуібұзылмайды.

---

Тақырыбы: «Жіңішке және жуан ішек қызметтерінің бұзылыстары»

Ішектік диспепсия (грек. dys - бұзылыс + pepsis - асқорыту)- ішекте асқорытылудыңбұзылуыменжәнеішкебуі,ішектіңгаздануымен,ішекқұрылдауыжәнеішектегікайтақұйылулардыңпайдаболуыменсипатталатынсимптомдардың кешені. Себептері: көп мөлшерде тамақтану,ішектікдисбактериозжәне ферменттердіңжетіспеушілігі.Тітіркенген ішек синдромы - дефекация актісінің бұзылыстарымен жәнетүрліабдоминальдікауырсынусиндромдарыменкөрінетінішектіңфункциялықбұзылыстарыныңкомплексі.Бұлкездеішектемаңыздықабынбалықжәнеорганикалықөзгерістерболмайды.Патогенезіндевисцералықасасезімталдықжәнеішекмоторикасыныңбұзылуымаңызды.Iш қату (constipatio, obstipatio) (лат. ob - алдында, қарама-қарсы + stipo -толтыру,толықтыру)–ұзақтығы3айданасатынтұрақтынемесежиіқайталанатын жуанішек функциясының бұзылысы. Ішекті босату аптасына 3реттеназболадыжәнедефекацияактісінің25%-данкөпуақытыеріксізкүшенумен өтеді. Ішқатудың объективті критериі - фекалий массасыныңтәулігіне35г аз болуы. Ұзақтығына байланысты іш қатулар жіті(3 айғадейін)және созылмалы(3айданасады)болыпбөлінеді.Функциялықішқату–патогенезіішектіңнақтыгенетикалық,құрылымдық, органикалық өзгерістерімен байланысты емес, созылмалы ішқатудыңбіртүрі.Дамуындажуанішектіңмоторикалықфункциясыныңбұзылысы маңызды, оның негізінде ішектің тониялық және пропульсиялықжиырылуыныңдискоординациясы,ішекмускулатурасытонусыныңбұзылуы,реттеуші интестиналық пептидтер түзілуінің бұзылуы, вегетативті

---

нервжүйесіқозымдылығыныңөзгерістеріжатыр.Гиршпрунг ауруы – тікішек дамуының туа біткен ақауы (кейде тоқішектіңдистальдібөлігіналыпжатады).Бұлжуанішекбөлігініңнемесетұтасжуанішекқабырғаларыныңинтрамуральдінервөрімдеріндеганглилікжасушалардың болмауынандамиды. Салдарынан нерв талшықтары арқылыимпульсөткізілуініңбұзылуыжәнеішектіңфункциялықобструкциясыбайқалады.Негізгішағымдары–өзбетіншеүлкендәреттіңболмауы(созылмалыіш қату),метеоризм.Метеоризм(грек.meteorizo-жоғарығакөтеремін,үрлеймін)-ішектегаздардыңжиналуынаніштіңкебуі.Түрлері:механикалық(ішектіңшығарымдықфункциясыныңмеханикалықбұзылыстарынан);психогендік(нервтікжәнепсихикалықбұзылыстардан);алиментарлық(газтүзілуінкүшейтетін тағамдарды қолданудан); циркуляциялық (ішектегі қанайналымбұзылыстарынан);дигестивті(асқорытупроцестерініңбұзылыстарынан);дисбиотикалық (ішекте газ түзетін бактериялардың көбеюінен); динамикалық(ішекперистальтикасының бұзылыстарынан).Диарея (грек. diarrhoia - ағу) – патологиялық сұйық нәжістің 24 сағат ішіндекем дегенде үш рет экскрециясы. Тағамдық заттардың сіңірілуі бұзылуынандамығандиареялардаполифекалиябайқалады,яғнимассасыәдеттегіденжоғары, көп мөлшерде бөлінетін, құрамы қорытылмаған ас қалдықтарынантұратыннәжістің болуы. Ішектің қозғалғыштық функциясының бұзылуынандамыған диареяларда нәжіс жиі және сұйық болады, бірақ тәуліктік мөлшері200-300 грамнанаспайды.Секрециялықдиарея(лат.secerno–шығару,бөлу)–ішексаңылауынаэлектролиттердің және судың активті секрециясының күшеюінен дамитындиареятүрі.Негізгісебептері-бактериялықтоксиндер,

---