Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

шаралар кешені. Негізгі әдістеріне гемодиализ, перитонеалық диализ жәнебүйректітрансплантациялаужатады.Гемодиализ (грек. dialisis – бөлу) - «жасанды бүйрек» аппаратымен жасандымембранаарқылықандыэкстракорпоралдытазалауәдісі.«Жасандыбүйректің» жұмысы келесі принципке негізделген:қандағы нәруыздық емесқосындыларды (оның ішінде уыттық та бар),жартылай өткізгіш мембранаарқылыарнайыдиализдеушіерітіндідедиффузиялау.Гемодиализкезіндеорганизмнен заттек алмасуының уытты өнімдері шығарылады, БФЖЖ жәнеБФСЖ-менауыратыннауқастардасужәнеэлектролиттепе-теңдігініңбұзылыстарықалпына келеді.

---

Тақырыбы: «Жыныстық даму бұзылыстары синдромының патофизиологиясы»

Аменорея (грек. а – теріс мән + men - ай + rhoia – ағу, ағып кету) – 16 - жасқатолған қыздарда екіншілікті жыныс белгілерінің даму айқындығына тәуелсізменархеніңболмауынемесеәйелдердеетеккірдіңкезеңдіккелуіқалыптыболып,кейіннен6ай болмауы.Нағыз патологиялық аменорея -гипоталамус-гипофиз-аналық без - жатыржүйесінде және бүкіл организмде оралымдық өзгерістердің болмауы, яғниетеккірлікқанағудыңболмауы.Овуляцияболмағандықтанәйелдержүктіболаалмайды.Патологиялықаменореяныңтүрлері:біріншілікті,етеккіріешқашанболмағанәйелдер,жәнеекіншілікті(салдарлык)өміріндееңболмағандабіррет етеккірі келген әйелдер.Жалған аменорея – аналықбезде және жатырда циклдық және гормоналдықөзгерістерсақталған,бірақжынысжолдарыарқылыменструалдыбөлінділердіңболмауы.Бұлжынысағзаларыдамуыкезіндеақаулартуындағандабайқалады(мысалы,жатырмойнағынемесеқынапжоқ),сонымен қатар жүре пайда болған жатыр мойнағы саңылауының, қынаптыңт.б.,жабысыпбітелуі болғандаетеккірлікқанныңағыпкетуі қиындайды.Гипоменорея (грек. men - ай + rhoia - ағу, ағып кету) - уақытылы, ұзақтығықалыпты, бірақ аз мөлшерде келетін етеккір. Мұндай, жағдай гипоталамус-гипофиз-аналықбезжүйесіндеөзарабайланыстыңбұзылуынандамиды.Әдетте,гипоменореяғаэстрогенөндірілуінің,репродукциялықызметтіңтөмендеуі,либидотән.Дисменорея (грек. dys - бұзылу + men - ай + rhoia - ағу, ағып кету) - іштіңтөменгібөлігініңқаттыауруымен,жалпывегетативтік-жүйкелікбүзылыстардың туындауымен жүретін етеккір: бас ауруы, ұйқының бұзылуы,әлсіздік,

---

жүрексоғысыныңжиілеуі,жүрекайнуы,лоқсу,кейдеқұсубайқалады.Біріншіліктідисменореяжынысағзаларыныңорганикалықауруларымен байланысты емес. Екіншілікті (салдырлық) дисменорея жынысағзаларыныңауруларыменбайланыстыжәнежатырішілікзаттардықолданғандадамиды.Дисфункциялық жатырдан қан кету (ДЖҚК) (грек. dys – бұзылу + лат.functio – қызмет, іс-әрекет) - аналық бездің жыныс гормондарын өндірілуініңбұзылуынанжатырданқанкетулерменкөрінетінетеккірлікоралымбұзылыстарының бір түрі. Көріністері: еттеккірдің уақытылы келмеуі сосынмолқанкетулерменнемесеазмөлшереде,бірақұзаққанбөлінулерменсипатталады. Бұл қанкетудің жыныс ағзаларының органикалық ауруларыменжәнеорганизмнің жалпы жүйелікауруларыменбайланысы жоқ.Гинатрезия(грек.tresis-саңылау,тесік)-жыныстүтікшелерініңбірбөлімініңбітелуі(жатыртүтігінің,жатырдың,қынаптың),олардыңөткізгіштігініңбұзылуыменкөрінеді.Туабіткенгинатрезия-бұлжынысжүйесініңдамуындағытүрліақаулардыңсалдарынантуындайды.Жүрепайда болған гинатрезия, жиі әйелдердің жыныс ағзаларындағы қабынулықпроцестерден соң дамиды, сонымен қатар қыздарда инфекциялық ауруларданкейіндедамуымүмкін.Гинатрезиякезіндеетеккірдіңағыпкетуіқиындағандықтанқанбітелгенжердіңжоғарыбөлігіндежиналыпқалады.Вирилизация (маскулинизация) (лат. virilis – ерлерге тән) -организмдеандрогендердің артық өндірілуінен ер адамға тән белгілердің пайда болуыжәнекүшеюі.Әйелдердіңденебітімі,қаңқасыерлергетәнқасиеткеиеболады, майлар сан аумағында жиналады, сүт бездері атрофияланады, дауыс

---

тембріөзгереді,гирсутизмпайдаболады,шүртекейінің(клитор)көлеміөседі.Гирсутизм(лат.hirsutus-түкті)-екіншіліктіжынысбелгілеріқалыптыболғанымен,әйелдердетүктенудіңерлердегісияқтыкөпөсуі.Әдеттепатологии гипофиз және аналықбез патологияларында байқалады.Соныменқатаргирсутизмэстрогендердіңдеңгейітөмендегенжағдайда,яғнилимактериялықкезеңдебайқалуы мүмкін.Аналық бездердің дисгенезиясы (грек. dys – бұзылу + genesis - табиғаты +лат. gonadis – жыныс безі) - эмбриондық дамудың ерте кезеңіндегі аналық безқалыптасуыныңақауы.Жиірудименттелгенжатыр,етеккіржоқнемесеөтеаз, етеккірлік оралым бұзылған, сыртқы жыныс мүшелері жетілмеген болыпкеледі.Аналық без қызметінің ерте сөнуі(мерзімінен бұрын келген менопауза)-40 жасқа толмаған әйелдерде қалыптасатын және екіншілікті аменореямен,айқынгипоэстрогендіксимптомдармен,бедеулікпен,гонадотропиндеңгейініңжоғарылауымен(фолликулбелсендірушігормон,лютеиндеушігормон)көрінетін біртоп симптомдаркешені.Климакс(грек.klimakter-саты,өзгерістікезең)-гипоталамус-гипофиз-гонадаларжүйесінденейроэндокриндікқатынастардыңжасшамасынабайланыстыинволюциялықөзгерістеріменнегізделген,жынысбездеріқызметініңтежелуімен,екіншіліктіжынысбелгілерініңжойылуыменкөрінетінорганизмнің қалыпты физиологиялық жағдайы.Анорхизм (грек. а - теріс мән + orchis - аталықбез) - аталық бездің екеуінің деболмауы.Анорхизмніңсебебіэмбриогенездіңертекезеңінде(жүктіліктің6-10аптасы),хромосомдықөзгерістертуындауынабайланыстыжынысбездерінің

---

құрсақ ішілік дамуының бұзылуы және ұрық дамуының 20 аптасында ұрықтың аталық безінің жойылуы, өлуі. Бұл кезде аталықбез қосалқыларының және шәует шығатын түтіктердің жетілмеуі, аталық жыныс гормондарының төмен болуы және екіншілікті жыныс белгілерінің болмауы байқалады.

Монорхизм (грек. monos – бір + orchis – аталық ұрықбез) - бір аталық бездің болмауы; әдетте нәрестенің туылар алдында аталық ұрықбезінің толығымен ұмаға түспей қалуынан дамиды. Бұл термин аталық безді хирургиялық жолмен алып тастаған кезде немесе жарақаттанған кезде де пайдаланады..

Полиорхизм (грек. poly – көп + orchis - аталық ұрықбез) - туа біткен ақау, бұл кезде науқаста үш немесе одан да көп аталық безі болады. Дамымай қалған қосымша аталық без, қалыпты аталық бездің қасында орналасады. қосымша аталық без, көбіне қатерлі өспеге айналатындықтан оны хирургиялық жолмен алып тастайды.

Крипторхизм (от грек. kryptos - жасырын, + orchis - аталық ұрықбез) - құрсақ ішілік дамудың ақауы, туылған кездегі баланың бір немесе екі аталық ұрық безі қүрсақ арты қуысынан ұмаға түспей қалады. Бұл ақауды аталық ұрық безінің жолында механикалық кедергілердің болуымен немесе анасында және ұрықта эндокриндік бұзылыстардың дамуымен байланыстырады. Наукастардың көбінде жыныс гормондары алмасуының бұзылыстары байқалады.

Аталық бездің гипоплазиясы (грек. hypo – төмен, аз + plasis – қалыптасу) - аталық без құрылымының аномалиясы бұл кезде бір немесе екі аталық без жетілмеген, көлемі 5-7 мм дейін кішірейеді. Аталық бездің екі жақты жетілмеуі гормоналдық жеткіліксіздіктермен сипатталады.

Аталық бездің эктопиясы (грек. ektopios – жырақта) - бұл аномалия кезінде

---