Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

аталық без өз орнында орнапаспайды. Бұл кезде аталық без тері астында,жамбаста,бұтаралықтанемесеұманыңқарама-қарсыжағындаорналасуымүмкін.Олигозооспермия (грек. oligo – аз + zoon – тірі жан + sperma – ұрық) -шәуеттесперматозоидтардыңсаныныңазаюы(шәуеттің1млсперматозоидтардың50миллионнаназболуы).Туабіткенаурулардың(аталықбездіңгипоплазиясы,крипторхизм),аталықбездегі,простаталықбездегіқабынулықпроцестердің,инфекциялықаурулардың(вирустыпаротит),түрліинтоксикациялардың(алкоголь,есірткілер,никотин)салдарынандамуы мүмкін.Гипоспадия(зәршығарутүтігініңтөменгібөлігініңтесіктенуі)(грек.hypo-төмен+spadon–саңылау,тесік)-зәршығарутүгігініңтөменгіқабырғасы дамуындағы ақау. Зәр шығару түтігінің сыртқы тесігі гипоспадиякезіндежынысмүшесініңтөменгібөлігінде,ұмаданемесебұтаралықтаорналасады.Варикоцеле (лат. varix – веналық түйін + грек. kele – ісік, өспе) – шәуетшығатынтүтікөріміндегівеналардыңкеңеюі.Көбінесолжақбөлігіндебайқалады, бұл шәует шығатын солжақ түтіктегі венаның бүйрек венасынатікебұрыш бойында ойысуыментүсіндіріледі.Евнухоидизм (грек. eunuchos - әтек, евнух + eidos - түр) - жыныс бездеріқызметінің төмендеуімен, жыныс ағзаларының толық жетілмеуімен, жалпыдене қүрылысының бір-біріне сәйкес келмеуімен, семіздікке бейімділікпенсипатталатын эндокриндік ауру. Аурудың негізінде гипогонадизм, яғни туабіткен (біріншілікті) немесе жүре пайда болған аталық бездің патологиясы,соныменкатар,безқызметтерініңорталықтыреттелуініңбұзылыстары

---

(гипоталамо-гипофиздік ми кұрылымдарынан гонадотропты белсендірілудің жеткіліксіздігі) жатыр.

Феминизация (лат. femina – әйел) – ерлерде әйелдерге тән екіншілікті жыныс белгілерінің пайда болуы (әйелдерге тән түктену, тері асты майларының әйелдерге тән жиналуы, сүтбездерінің ұлғаюы).

Гинекомастия (грек. gyne - әйел + mastos – сүт безі, кеуде) - ерлердің бір немесе екі сүт безінің де ұлғаюы. Нағыз гинекомастия және жалған гинекомастия болып бөлінеді (псевдогинекомастия). Сүт безінің ұлғаюы нағыз гинекомастия кезінде сүт түтіктерінің гиперплазиялануы және бездің дәнекер тіндерінің гипертрофиялануы салдарынан, ал жалған гинекомастия кезінде - майлардың тері астына артық жиналуынан (семіру) дамиды.

Ерте жыныстық жетілу - қыздарда 7,5 жасқа дейін, ал ұлдарда 9 жасқа дейін барлық немесе кейбір екіншілікті жыныс белгілерінің пайда болуын ерте жыныстық жетілу деп атайды. Орталықты (нағыз пубертат),

перифериялық (жалған пубертат, псевдопубертат) және жартылай (толық емес) ерте жыныстық жетілу түрлерін ажыратады.

Нағыз пубертат (лат. pubertas – жыныстық жетілу) - гонадотропты гормондардың және жыныс гормондарының артық өндірілуінің салдарынан дамитын ерте жыныстық жетілу. Организмнің изосексуалды дамуы тән (генетикалық және гонадалық жынысқа сәйкес келеді); қалыпты бағытта ерте жыныстық жетілумен сипатталады, дене бітімінің жылдам өсуі, қасағаның және қолтық астының түктенуі, екіншілікті жыныс белгілерінің қалыптасуы; (овуляторлық менструальді оралымның пайда болуы тән).

Псевдопубертат (грек. pseudos – жалған + лат. pubertas - жыныстық жетілу) – бұл кезде дене бітімінің жылдам өсуі байқалғанымен, оның толық жетілмеуі байқалады (мысалы, қыздарда овуляция мен менархенің болмауы, ұлдарда -

---

вирилизациябелгілеріболғаныменсперматогенездіңжетілмеуі).Псевдопубертаткезіндеизосексуалдыжетілуденбасқа,гетеросексуалдыбағытта жетілу дамуы мүмкін (генетикалық және гонадалық жынысқа сәйкескелмейді).Гипогонадизм(Һуро-төмен,аз+грек.gопе-пайдаболу+aden-без)-жынысгормондарыныңазөндірілуіненжынысағзаларының,екіншіліктіжынысбелгілерінің нашар дамуымен сипатталатындерттікжағдай.Гонадалардың дисгенезиясы (грек. dys – бұзылу + genesis – табиғаты+ лат.gonadis–жынысбезі)-жынысбездерініңэмбриондықдамукезеңіндегібұзылыстарыменбайланыстыаурулар.Хромосомалардыңсандықнемесеқұрылымдық абберацияларының, гендік мутациялардың немесе эмбрионғауыттыықпалдардыңсалдарынандамиды.Гонадалардыңкөлеміжасшамасына сәйкес емес, өте кішірейген. олардың морфологиялық құрылымы,эндокриндікжәнегенеративтікқызметіжетілмеген(аналықбездіңфолликулаларыжетілмеген,аналықжасушадегенерацияланған,аталықбездесперматогенезжоқ).Гермафродитизм(грекқұдайыныңатынабайланыстыHermaphroditos–Гермес пен Афродитаның ұлы, мифологиялық екі жынысты аңыз адам)–ерлергежәнеәйелдергетәнжынысбелгілерініңбірадамдакездесетінжыныстық сараланудың бұзылысы. Нағыз гермафродитизмде екі жынысқатән гонадалар болады. Псевдо гермафродитизмде тұлғада бір жынысқа тәнгонадаболады,бірақденесініңанатомиялықбітімі,түктенуі,жынысмүшелеріқарама-қарсыжынысқа тән болады.Бедеулік-жетілгенорганизмніңұрпақжаңғыртуғақабілетінің

---

болмауы. Жыныстық қатынаста 12 ай бойында контрацепциялық заттар қолданбастан жүктілік болмаса, яғни бала көтермесе, мұндай некені бедеулік деп айтады.

Қосымша репродукциялық технологиялар (лат. re – қайтадан, екінші рет + producere – жасау, өндіру) – бедеулікті емдеу әдістері, бұл кезде ұрықтандырудың кейбір немесе барлық этаптары және эмбрион дамуының ерте кезеңдері организмнен тыс жүргізіледі. Оларға экстракорпоралды ұрықтандыру және эмбриондар мен гаметаларды жатыр қуысына енгізу, ооциттің цитоплазмасына сперматозоидты енгізу, суррогатты ана т.б., жатады.

---

ТАРАУ «НЕРВ ЖҮЙЕСІНІҢ ПАТОФИЗИОЛОГИЯСЫ»

Тақырыбы:«Нервжүйесіндегітиптікпатологиялықпроцестер»Трофогендер(грек.trophe-қорек,қоректену)-аксондардыңұштарындаөндірілетінжәнесинапстықсаңылауларғатүсіп,жасушалардынервтендіретін,соныменбірге,оларғатрофикалықәсерберетінмакромолекулалықзаттектер(негізіненнәруыздар).Трофогендериннервацияланғанжасушалардыңфункциялыққасиетін,заттекалмасуерекшеліктерін,ультрақұрылымынжәнеолардыңдифференциациялануынайқындайды.Патотрофогендер(грек.pathos-ауру,азапшегу,дерт+trophe-қорек,қоректену)-патологиялықжағдайдажасушаларда,оныңішінденервжасушаларындада,түзілетінжәнереципиентжасушалардатұрақтыпатологиялықөзгерістердітуындатушы заттектер.Нейродистрофиялық процесс (грек. neuron - нерв + dys - бұзылыс + trophe –қорек, қоректену)- ағзалар мен тіндердеге нервтік әсерлердің болмауынаннемесеөзгеруінентуындайтын(соныменбірге,нервжүйесініңөзінде)трофикалық бұзылыстардың жиынтығы. Нәтижесінде нейромедиаторлардың,нейромодуляторлардың,трофогендердіңәсерініңнемесебөлінуініңбұзылуынаниннервацияланушықұрылымдардыңстимуляциялануыжойылады.Нейродистрофиялықпроцессағзалардыңфункциялықбелсенділігіөзгеруіменжәнеолардыңқұрылымдықауытқуларымен(дисферментоз, атрофия, эрозиялық ойықжара болуымен, шаштың түсуімен)көрінеді.Денервациялықсиндром(лат.de–жоқтық+грек.neuron- нерв)-

---