Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

соныменқатар, өзгерген секретаза-ферменттерінің әсерінен АРР-ның процессингініңбұзылуы, салдарынан ß-амилоидтың ұзын, фибриллярлық агрегацияға бейімтүрлері пайда болады, бұл кезде микроглиялардың скевенджерлік функциясыбұзылады. Сенильді түйіндер синапстық құрылымдардыңдегенерациясынтуындатады,нейрондардыңметаболизмінбұзады,қабынудамуынстимулдайды,нейрондардакальцийиондарыныңконцентрациясынарттырады.Нәтижесіндезақымданғаннейрондардыңтіршілігіжойылады,яғнинекрозданадынемесеапоптозғаұшырайды.Пресенелиндер 1, 2 (РS1 және PS2) (лат. prae - алдында + senilis - қарттық) –мембраналық нәруызАРР-ға қатысты секретаза қызметін атқаратын жәнеолардыңß-амилоиддеңгейінедейінпроцессингініскеасыратынмембраналықнәруыздар.Пресенелиндердіңгендеріндегімутацияларß-амилоидтыңұзарғантүрлерініңтүзілуінқамтамасызетеді,ұзарғанпептидтердіңагрегациясы,қысқатүрлерінеқарағандатезжүреді.Салдарынанперинейрондықсенильді түйіндер пайдаболады.Тау-протеин(ағылш.Microtubule-AssociatedProteinTau,MAPT)–тау-нәруыздарымикротүтіктерменбірлескеннәруыздартобынажатадыжәнеолардың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Микротүтіктердің негізгіфункциясы-иннервацияланатынжасушалыққұрылымдарғажәнекеріқарайнейрондардың цитоплазмасына трофогендерді тасымалдау. Патологиякезіндетау-протеинніңгиперфосфорлануыбайқалады,салдарынанолардыңмикротүтіктерменбайланысыүзіледіде,тау-нәруыздардыңжіпшелерібірбірімен біріге бастайды. Нәтижесінде нейрофибриллярлы шумақтар түзіледі.Нейрофибриллярлы шумақтар(грек. neuron- нерв + лат. fibra- талшық) -

---

гиперфосфорланған нәруыз – тау-протеиннің агрегаттарынан құралғаннейрон ішілік өрімдер. Нейрофибриллярлы шумақтар түзілгенденейрондардыңтранспорттықжүйесініңколлапсыжәнемикротүтікшелердіңдезинтеграциясы туындайды. Нейрофибриллярлы шумақтардың пайдаболуы Альцгеймерауруынажәнебасқа таупатиялартобынажататыннейродегенеративті ауруларға тән.Паркинсонизм-ОНЖкейбірқұрылымдардыңдофаминдікнейрондарыныңтез ыдырауы және олардың өлуімен сипатталатын созылмалынейродегенеративтіаурулартобы.Түрлері:біріншіліктіпаркинсонизм(идиопатиялық,Паркинсонауруы),75-80%-дакездеседіжәнеекіншіліктіпаркинсонизм(дәрілік,метаболизмдік,тамырлық,уыттық,өспелік).Қолдардың дірілдеуі, қозғалыстың баяулауы, қимылды бастаудың қиындауы,бұлшықеттонусыныңжоғарылауы,сіреспелілік,жүргендетепе-теңдіктісақтайалмауы, деменциябайқалады.Паркинсонауруы–стриопаллидарлыжүйеқұрылымындағыдофаминергиялық жасушалардың алғашында дегенеративті өзгерісімен кейінөліміменсипатталатынбаяуүдейтінауру(қараденешік,көгілдірдақ,стриатум). Даму барысында мидың басқа бөліктеріндегі дофаминергиялықнейрондардыңыдырауыбайқалады.ПАкезіндегібастапқыпроцескедофаминдінейрондардыңөлімінеәкелетінα-синуклеиннәруызыныңжиналуы, одан нейротоксикалық агрегаттар мен Леви денешіктерінің түзілуіжатады.Альфа-синуклеин (грек. nucleus - ядро) – дофаминергиялық нейрондардыңденесіменөсінділеріндеболатынасаүлкенемеснәруыз,олтүрліжасушаішілікнәруыздардыңөзарақарым-қатынасынқамтамасызетіпотырады.Бұлнәруыздыңартуынемесеметаболизмініңбұзылуы,яғнимономерлік және олигомерлік түрден

---

фибриллярлы түрге ауысуы, соңынанфибрилдардың агрегациялануы жәнеконгломераттануы (Леви денешіктері),нейрондардыңөлімінеалыпкеледі.Леви денешіктері - зақымданған дофаминергиялық нейрондардың ішіндегіпатологиялықэозинофильдіцитоплазмалықкірінділер(включения).Олжасушадааксондықтранспорттыңбұзылуынанжәнеметаболизмдікдеградацияның салдарынан, альфа-синуклеинніңпатологиялықагрегациялануыныңнәтижесіндетүзіледі.Левиденешіктерініңбасқакомпоненті–фосфорилденгенжәнежартылайипротеолизгеұшырағаннейрофиламенттердіңнәруыздары,оларқалыптыжағдайдааксондардыңцитоскелетінқалыптастырады.Шашырандысклероз(лат.отлат.multiplex-көптеген+sclerosis–беріштену,қату)–ОЖЖ-ніңбарлықбөлімдеріндетаралғансклероздықошақтардыңпайдаболуыменсипатталатынсозылмалыүдемелінейродегенеративті ауру. Негізінен жұлын мен бас миының ақ затындағымиелиннің(димиелинизация)бұзылуымаңызды(шашырандысклероздықтүйіндер). ШС түрлі неврологиялық симптомдармен сипатталады, бас миыменжұлынныңоптикалық,пирамидалықжәнемишықжүйесіндегібұзылыстардыңкөріністерібайқалады.Бүйірлікамиотрофиялықсклероз(грек.а–жоқ,терісмән+mys-бұлшықет + trophe - қорек +лат. sclerosis- беріштену, қату) - ОЖЖ-ніңемделмейтін дегенеративті баяу үдемелі ауруы. Бұл кездежоғары қимылдықнейрондар(басмиыныңмоторлыққыртысы),жәнетөменгіқимылдықнейрондар (жұлынның алдыңғы мүйізі және бассүйек нервтерінің ядролары)зақымданады, салдарынан паралич және бұлшықеттердің атрофиясы дамиды.

---

Патогенезінденейрондардыңасақозымдылығынтудыратын жәнеөлімінеәкелетін(эксайтоуыттылық),глутаматергиялықжүйеніңбелсенділігініңартуымаңызды.Приондық нейродегенеративті аурулар (трансмиссивтік спонгиоформдыэнцефалопатиялар)(ағылш.proteinaceousinfectiousparticles-нәруыздықжұқпалыбөліктер)–адамдарменжануарлардакеуекті(губкалы)энцефалопатиядамуыменсипатталатыннейродегенеративтіаурулартобы.Бұл ауру ОЖЖ, бұлшықеттік, лимфалық және басқа жүйелердің қайтымсыззақымдануымен,пациенттіңміндеттітүрдеөліміменсипатталады.Ауруақыл-естің және физикалық қабілеттің деградациясына алып келеді.Осытопқа жататын аурулардың қоздырғышы, приондық протеин (РrР) - прионныңмутацияға ұшыраған түрі болып есептеледі. Тасымалдану механизмі – көбіненәжіспен-ауызарқылытаралады.Приондардыңжасушаларғаәсеретуініңнегізгі механизмінің салдары - нейрондардыңвакуолизациялануы және өліміболыптабылады,сондықтанмикеуектеніпгубкатәріздіболыпкөрінеді(спонгиоформдыөзгерістер).Приондар(ағылш.proteinaceousinfectiousparticles-нәруыздықжұқпалыбөліктер) – құрамында нуклеин қышқылдары жоқ, құрылымы ақаулық, төменмолекулалық нәруыздардан тұратынинфекциялық агенттердің ерекше класы.ТүріспиральтәріздіқалыптыприондықпротеинРrР^ссинапстыққұрылымдарданервимпульстарыныңтасымалдануынақатысады,ағзалармен тіндерде, жасушаларда белсенділік пен тыныштық жағдайының тәуліктікциклын реттеуде айтарлықтай рөль атқарады.Мутацияға ұшыраған жалпақPrP^Sc - ыстыққа,автоклавта балқуға, құрғақтыққа, ультрафиолетті сәулелерге,химиялықдезинфектанттарғажоғарытөзімділікпенерекшеленеді.Антимикробты

---

дәрі-дәрмектер приондардық инфекцияларға әсер етпейді.

---