Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

зақымданғанда пайда болатын күйіп қалған сияқты күшті ауырсынулармен сипатталатын синдром.

Фантомдық ауыру (грек. phantasma - елес, көрсету) – аяқ-қолы кесілген адамдарда байқалады. Бұл кезде организмде жоқ дене мүшелері бар сияқты сезіліп, олардың орнында қатты ауыру сезімі пайда болады. Даму механизмі жұлын-мидың, ретикулалық формацияның, ми бағанасы немесе оның орташа құрылымдарының төмендемелі антиноцицепциялық әсерінің бір уақытта әлсіреуімен бірге патологиялық күшейген қозу генераторының қалыптасуымен байланысты.

Нейропатия (грек. neuron – нерв + pathos – ауру) – түрлі себептердің (метаболизмдік бұзылыстар, жарақаттар, интоксикациялар, витамин жеткіліксіздігі, аутоиммундық процестер, өспелер…), әсерінен дегенеративті- дистрофиялық процестердің дамуымен сипатталатын перифериялық нервтердің қабынулық емес зақымданулары. Клиникалық көрінісі полиморфты және зақымданған нервтердің типіне байланысты болады (моторлық, сенсорлық немесе вегетативті нейропатиялар).

Моторлық нейропатиялар (лат. motor - қимылдық) – нейропатияның бұл түрінде жұлынның алдыңғы мүйіздерінің мотонейрондарының денесі, олардың аксондары немесе нерв-бұлшықеттік синапстары басым зақымданады. Бұл кезде қимыл-қозғалыстың өзгерістері туындайды, бірақ сезімталдық бұзылмайды. Көріністері – бұлшықеттің әлсіздігі, атрофиясы, гипорефлексиясы және т.б.

Сенсорлық нейропатиялар (лат. sensus - сезіну, сезім) – жұлын-милық ганглиялардың сезімтал нейрондарының басым зақымдануымен сипатталатын нейропатиялардың бір түрі. Жуан талшықтары зақымданғанда вибрациялық

---

жәнепроприоцепциялықсезімталдықбұзылады,сенсорлықатаксиябайқалады;жіңішкеталшықтарызақымданғанда–ұйыпқалу,ауырсынусезімталдығы және температуралық сезімталдық төмендейді, күйген тәріздідизестезиябайқалады;талшықтардыңекітипідезақымданғанда–сезімталдықтыңбарлықтүрібұзылады.Вегетативтікнейропатиялар(лат.vegetativus-өсімдікті)-вегетативтікталшықтардыңзақымдануыныңсалдарынанвисцералық,вегетативтік-вазомоторлықжәневегетативтік-трофикалықбұзылыстардыңпайдаболуыменсипатталатыннейропатиялардыңбіртүрі.Висцералықсимптомдарғакардиалық,урогениталдық,гастроинтестиналық,респираторлықжәнет.б.,бұзылыстар жатады. Вегетативтік-трофикалық бұзылыстарға тырнақтардыңдеформациясы,терініңжұқаруы,ойықжаралардыңпайдаболуыжатады.Вегетативтік-вазомоторлықсимптомдар-саусақтарментабанныңтемпературасының өзгеруімен, олардың ісінуімен, түсінің мрамор тәріздесболуыменсипатталады.Полинейропатиялар (грек. polys - көптеген + neuron – нерв + pathos – дерт,ауру)–әртүрлінервтердіңқұрамындағы,әсіреседистальдібөліктеріндегіперифериялықнервталшықтарыныңдиффуздызақымдануыменсипатталатынперифериялықнервжүйесініңауруы.Миелиндіқабықтардажәнебіліктік(ось,осевой)цилиндрлерде патологиялық процесс байқалады. Бұл патология: 1)нейромедиаторларбөлінуініңбұзылыстарынан,әсерленістікпотенциалдыөткізу деңгейінде блокада туындауынан; 2) комедиаторлар мен трофогендертүзілуінің,

---

секрециясыныңнемесеәсеретуініңөзгеруінен,соныменқатараксондықтасымалданубұзылыстарынантуындайды.

---

Тақырыбы: «Тырысу және ми қабықшалары зақымдалуы синдромының патофизиологиясы»

Құрысқақ(грек.spasmos -құрысқақ,спазм)–жылдамдамитынгиперкинездердіңтүрі.Кенеттендамитын,ұстаматәріздінемесеүнеміболатын,қарқыны,ұзақтығыжәнетаралуыәртүрліауырсынусезіміменұштасатынбұлшықеттердің еріксізжиырылуы.Клонусты құрысқақ (грек. klonos – қозғалыс) - жазылатын және бүгілетінеттердің рет-ретімен жиырылуы, нәтижесінде аяқ-қолдардың және дененіңжылдамеріксізқимыл-қозғалыстарыбайқалады.Оларпирамидалықжүйелердің құрылымдарының бұзылуы мен мидың үлкен жартышарларыныңшамадантысқозуыныңсалдарынантуындайды;тонустықұрысқаққақарағандаасақауіптіемес,өйткенібасқақосарласауруларәдеттебайқалмайды.Тонусты құрысқақ (грек. tonikos – күштену, қатаю) - Бұлшықеттердің ұзақжиырылуынан, олардың сол қалпында (бүгілген немесе керілген күйі) қатыпқалуы,науқастыңденесікерілген,басышалқайғаннемесеиілгенкүйіндеқалады.Бұлқыртысастықұрылымдардыңтымартыққозуынанжәнеуыттанудыңкейбіртүрлерінде(мысалы,алкогольді,сіреспеде)дамуымүмкін.Опистотонус (грек. opisten - сзади + артында, артқа қарай - күштену, қатаю) -арқаның,аяқ-қолдыңжәнемойынныңбұлшықеттерініңтониялықжиырылуынан арқаның, бастың жылдам артқа қарай шалқаюы (өкше жәнешүйдементірептұратындоғатәріздікейіп),аяқтыңсозылуы,қолсаусақтарының,аяқбармақтарыныңбүгілуіменсипатталатынқұрысулықдененіңтұрысынатайды.Фасцикуляция (лат. fasciculus – бұлшықеттік талшықтардың будасы) – бірбудадағы бұлшықет талшықтарының спонтанды жиырылуынан туындайтын

---

, бұлшықет бөліктерінің еріксіз тартылуы (жыбырлауы), бірақ бұлшықеттердің жалпы жиырылуы байқалмайды.

Фибрилляция (лат. fibrilla – бүлкілдеу) – бөлек бұлшықет талшықтарының (миофибриллдар), спонтанды үнемі жиырылуы. Фасцикуляциялардан ерекшелігі фибрилляциялар көзге көрінбейді, яғни визуалды анықтау мүмкін емес. Бөлек бұлшықет талшықтарының еріксіз жиырылуын тек электромиографияда тіркеуге болады.

Тик (франц. tic – жыбырлап тартылу, тарту) –, жеке бұлшықеттердің немесе бұлшықет топтарының еріксіз, стереотипті, жылдам клонусты тартылуы. Негізінен энцефалит, интоксикация салдарынан, дәрі-дәрмектердің әсерінен, кейбір психикалық бұзылыстардан экстрапирамидалық жүйе зақымданғанда туындайды.

Тремор (лат. tremor – дірілдеу, қалтырау) – діріл типіндегі гиперкинез, бұлшықеттердің жиырылуынан аяқ-қолдардың, көз қабағының, қол саусақтарының немесе дененің ырғақты еріксіз дірілдеуі.

Хорея (грек. choreia – серпу, би) – жылдам дамитын гиперкинез, түрлі бұлшықеттердің ретсіз, ерікке бағынбай, ырғақсыз тез арада жиырылуынан туындайтын қимылдар (аяқ–қолдардың, бастың және дененің бұлшықеттері). Атетоз (грек. athetos – белгілі бір дене тұрысының жойылуы) – агонистік және антогонистік бұлшықеттердің бір мезгілде, ұзақ мерзім белсендірілуінен туындайтын еріксіз стереотипті, құрт қимылы тәрізді баяу, әдеттен тыс қозғалыстармен көрінетін жағдай. Ол саусақтар мен башпайларда жиі байқалады және баяу гиперкинездердің көрінісі болып табылады.

Эпилепсия (қояншық) (грек. epilepsia - ұстап қалу) - – бұл нейрондардың тым қуатты электрлік белсенділігінен туындаған, қайталанатын

---