Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

Науқастарда инсулинотерапияға абсолютті мұқтаждық кейде пайда болады, кейде болмайды.

Қантты диабеттің 2 типі – инсулинге резистенттілік дамуымен және инсулиннің секрециясы бұзылуының үдеуімен сипатталатын созылмалы ауру. Науқастарда инсулиннің салыстырмалы жеткіліксіздігі анықталады, ауру 30-

40 жастан кейін дамиды, ағымы тұрақты, кетоацидоз сирек байқалады, макроангиопатиялар жиі дамиды.

Инсулинге резистенттілік (лат. insula – аралшық + resistentia - қарсыласу, кері әсер) – қанда инсулиннің концентрациясы қалыпты, бірақ инсулиннің әсеріне жасушалардың биологиялық жауабы жеткіліксіз болғандықтан, инсулинге тәуелді тіндерде глюкоза сіңірілмейді де, гипергликемия дамиды.

Дамуын инсулиндік рецепторлардың санының және сезімталдығының төмендеуімен, сонымен қатар, инсулиннің ықпалын ынталандыратын пострецепторлық механизмдердің тежелуімен (нысана-жасушалардағы протеинкиназалардың фосфорилденуінің бұзылуы, бұл өз кезегінде глюкозаның жасушаішілік пайдаланылуын «утилизациясы» бұзады; глюкозаның мембраналар арқылы тасымалдануының ақаулықтары), байланыстырады .

Метаболизмдік синдром (грек. metabole - өзгеріс, ауысу) – дамуының негізін инсулинге резистенттілік және компенсаторлық гиперинсулинемия құрайтын, метаболизмдік, гормональдық және клиникалық бұзылыстар кешені. Сонымен қатар, негізгі компоненттеріне глюкозаға толеранттылық және қантты диабеттің 2 типінің дамуы, абдоминальдік (висцералық) семіру, дислипидемия, артериялық гипертензия, атеросклероз, гиперурикемия, гипергомоцистеинемия, әйелдерде гиперандрогения, гемостаз бұзылыстары жатады.

Гестациялық

---

диабет(лат.gestatio–көтеріп)-жүктіліккезіндепайдаболатыннемесебіріншіретанықталатынқанттыдиабет.ШамаменжүктіліктіңII-шіүшайлығындадамидыжәнеплаценталықгормондардыңконтринсулярлықәсеріненжәнеинсулингерезистенттіліктуындауынандамуымүмкін.Қантты диабеттің спецификалық (екіншілікті) түрлері – шығу тегі әртүрліаурулардың тобы, бұл кезде қантты диабеттің дамуы басқа патологияларменқабаттасады.Негізгітүрлері:ұйқыбезініңаралшықтарындағыбета-жасушалардың функциясының генетикалық ақауы; инсулиннің әсер етуініңгенетикалықақауы;ұйқыбезініңэкзокриндікбөлігініңаурулары;эндокринопатиялар;дәрілікпрепараттардыңжәнехимиялықзаттектердіңәсерінентуындағандиабет;инфекциялықагенттердіңықпалынандамығандиабетжәне т.б.Диабеттік кетоацидоз (өзгерген нем. aketon - ацетон + франц. -ose – табиғатықантдегендібілдіретінсуффикс+лат.acidus–қышқыл)–жоғарыгипергликемиямен,гиперкетонемиямен,метаболизмдікацидозбен,сужәнеэлектролиталмасуыныңайқынбұзылыстарыменкөрінетінклиникалық-биохимиялықсиндром.Негізіндеинсулинніңабсолюттітапшылығыжәнеконтринсулярлы гормондардың артық(негізінен катехоламиндер, глюкагон,кортизол)өндірілуіжатыр.Кетоадидоздық кома (өзгерген нем. aketon - ацетон + франц. -ose - табиғатықант дегенді білдіретін суффикс + лат. acidus – қышқыл + грек. koma – тереңұйқы)–диабеттіккомалардыңішіндегіеңжиікездесетінтүрі,бастымеханизмінеинсулинніңабсолюттітапшылығыжатады.Клиникалықкөріністерікетоацидоздыңжәнегипергликемияныңжоғарылаудеңгейінебайланыстыболады,

---

яғниәртүрліметаболизмдікбүліністермен,айқындегидратацияныңсалдарынандамығанэлектролиталмасуыныңбұзылыстарыменсипатталады.Комабіртіндепдамиды:қышқыл-негіздікүйлесімділікбұзылуыныңалғашқыбелгілеріпайдаболғаннанкейінестентануғадейінгіаралық бірнешетәуліктіқұрайды.Гиперосмостық кома (грек. hyper - жоғары + osmos - соққы, қысым + koma -тереңұйқы)–бірдендамитынайқынгипергликемиямен(плазмадағыглюкозаның деңгейі >35 ммоль/л), плазма осмолярлығының жоғарылауымен,ауыр жасушаішілік дегидратация дамуымен сипатталатын қантты диабеттіңжітіасқынуы(әдеттесусызданудышақыратынқосымшафакторлардыңәсерінен қантты диабеттің 2 типімен ауыратын 50 жастан асқан науқастардабайқалады).Кетозжәнеацидозболмайды.Негізгісебебі:инсулинніңсалыстырмалыайқынжеткіліксіздігі +бірдендамығандегидратация.Лактацидоздық кома (лат. acidum lacticum – сүт қышқылы + koma - тереңұйқы) – қанда сүт қышқылы мөлшерінің жоғарылауымен (> 4 ммоль/л) жәнеметаболизмдікацидоздамуыменсипатталатынқанттыдиабеттіңжітіасқынуы. Гиперкетонемия және кетонурия болмайды, шамалы гипергликемияжәне глюкозурия байқалуы мүмкін. Негізгі себебі – гипоксия және лактаттыңтымартық түзілуі және оныңутилизациясының төмендеуі.Гипогликемиялық кома (грек. hypo – төмен + glykys – тәтті + haima - қан +koma - терең ұйқы) - гликемия деңгейінің азаюына немесеоның 2,5 ммоль/лдейінбірдентөмендеуінебайланысты,естентануменжәнетіршіліккеқабілеттіңмаңыздыбұзылыстарыныңтуындауыменсипатталатынжітідамитын патологиялық жағдай. Дамуының негізінде – жасушалардың әсіресенейрондардың энергиямен қамтамасыз етілуінің бұзылуы жатыр. Бұл комакөбінесеенгізілгенинсулинніңдозасынемесеқантдеңгейінтөмендететін

---

препараттардың мөлшері және тағаммен түсетін көмірсулардың деңгейі сәйкес болмағанда жіті дамиды.

Диабеттік ангиопатия (грек. angeion – тамыр + pathos - ауру) – тамырлардың зақымдануымен көрінетін қантты диабеттің асқынуларының бір түрі. Түрлері: макроангиопатия – ірі және орташа тамырлардың зақымдануы; микроангиопатия – ұсақ тамырлардың зақымдануы. Ангиопатиялар әдетте қантты диабетпен ұзақ ауырған адамдарда байқалады.

Диабеттік макроангиопатиялар – ірі және орта калибрлік, эластикті және эластикті-бұлшықеттік типті артериялардың зақымдануымен сипатталатын қантты диабеттің кешеуілденген асқынуларының бірі. Механизмдері – базальдық мембрананың нәруыздарының гликолизденуі, ТТЛП-нің гликолизденуі, тамыр қабырғаларында сорбит және фруктозаның жиналуы. Негізгі түрлері – артериялардың атеросклероздануы, сирек - кальцификацияланатын Менкеберг склерозы немесе интиманың диффузды фиброзы. Көріністері: ЖИА, цереброваскулалық ауру, аяқ тамырларын облитерациялайтын атеросклероз.

Диабеттік микроангиопатиялар – артериолалардың, венулалардың, капиллярлардың зақымдануымен сипатталатын қантты диабеттің кешеуілденген асқынуларының бірі. Негізінде – капиллярлардың базальдық мембраналарындағы нәруыздардың гликолизденуінің салдарынан тамыр қабырғаларында метаболизмдік бұзылыстардың туындауы; сорбитолдың көп болуынан тамыр қабырғаларының қалыңдауы және тығыздалуы (тамыр қабырғаларының гиалинозы); аутоиммундық зақымдануы; васкулиттің дамуы жатыр. Көздің торқабығы және бүйрек тамырлары жиі зақымданады.

Диабеттік нефропатия (грек. nephros - бүйрек + pathos – ауру) – жүрек қызметінің жеткіліксіздігі

---

немесебүйректіңбасқаауруларыболмағанжағдайда,соныменқатарзәрлікинфекцияларжоқкездебүйректіңфильтрациялық функциясының төмендеуімен және/немесе альбуминуриямен(альбуминніңмөлшерітәулігіне300мг-нанкөп)сипатталатынқанттыдиабеттіңкешеуілденгенасқынуларыныңбірі.Негізінде-бүйрекшумақшаларыныңбазальдықмембраналарындағыколлагенніңартықгликолизденуіжатыр.Түйіндікнемеседиффуздыгломерулосклерозжәнебүйрекқызметініңсозылмалыжеткіліксіздігідамуыменсипатталады.Диабеттік ретинопатия (лат. retina – тор + грек. pathos – ауру) – қанттыдиабетпен ауыратын науқастардың көру қабілетінің жартылай немесе толықжойылуынаалыпкелетін,көзторқабығындағытамырлардыңмикроангиопатиясы. Микроаневризмалар,қанталаулардамуымен,тамырлардаэссудациялықөзгерістертуындауыменжәнежаңадантүзілгентамырлардыңпролиферациясыныңкүшеюіменсипатталады.Дамуынәруыздардың ферменттік (глюкозаның сорбитолға және маннитолға жылдамалмасуы)және ферментсізгликолизденуімен байланысты.Диабеттік нейропатия (грек. neuron – нерв + pathos – ауру) – нерв жүйесініңкез-келгенбөлігініңзақымдануыменсипатталатынқанттыдиабеттіңкешеуілденген асқынуларының бірі. Нервтердің қанмен қамтамасыз етілуініңнашарлауынанангиопатиялардамуыныңсалдарынан,соныменқатарнейрондардыңжәнемиелиндіқабықтардыңнәруыздарыныңгликолизденуінің, шванн жасушаларының гиперосмолярлық зақымдануының,модификацияланғаннәруыздарғақарсыантиденелердіңтүзілуініңсалдарынандамиды.Кеңтаралғантүрі–дистальдісимметриялықполинейропатия.Диабеттікаяқсиндромы–қанттыдиабет

---