Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

- қалқаншабездің кейбір нақты антигендеріне, жиі тиреотропты гормондардың рецепторларына, тиреопероксидазаға және тиреоглобулинге қарсы антиденелердің өндірілуінен дамитын жүйелік аутоиммунды ауру. Клиникалық көріністеріне қалқаншабездің диффузиялы зақымдануы, тиреотоксикоз синдромының және экстратиреоидты патологиялардың дамуы жатады.

Эндокриндік офтальмопатия (грек. ophthalmos - көз + pathos - ауру) – көздің ретробульбарлы тіндерінің және көз алмасының бұлшықеттерінің табиғаты аутоиммунды ауруы. Әдетте, Грейвс ауруы кезінде байқалады және экзофтальм (бадырақ көз), көздің көптеген патологиялары дамуына алып келеді.

Гипопаратиреоз (грек. hypo - төмен + от лат. parathyreoidea – қалқансерікбезі + -оs – ауру дегенді білдіретін суффикс) – қалқансерікбездері өндіретін паратиреоидты гормондардың жеткіліксіздігінен немесе оларға тіндердің рецепторларының сезімталдығының бұзылуынан дамитын ауру. Ауру, гипокальциемия және гипокальцийуриямен, гиперфосфатемия және гипофосфатуриямен сипатталады. Клиникада - тониялық құрысулар байқалады.

Тетания (лат. tetanus - тартылу) – жасушадан тыс кальций мөлшерінің төмендеуінен, миоциттерде және қимылдық нейрондардың ұштарында кальций деңгейінің салыстырмалы өсуінен дамитын, түрлі топқа жататын көлденең жолақты бұлшықеттердің тониялық, кезеңді қайталанатын еріксіз жиырылуы. Бұл кезде, пресинапстық құрылымдардан ацетилхолиннің тым көп босауы байқалады және миоциттердің сезімталдығы жоғарылайды.

Ілкі (біріншілікті), гиперпаратиреоз (генерализацияланған фиброзды- кистозды остеодистрофия) (грек. hyper - жоғары + лат.

---

parathyreoidea –қалқансерікбезі + -оs – ауру дегенді білдіретін суффикс) - паратиреоидтыгормондардыңартықөндірілуінендамитынауру.Патологиялықпроцестердіңсүйектерде(сүйектінініңфиброздытінменалмасуы,сүйектердіңжұмсаруы,қисаюыжәнесынуы)жәнебүйректерде(нефрокалькулезжәненефрокальциноз),дамуыменсипатталады.Қансарысуындагиперкальциемияжәнегипофосфатемия,зәрде–гиперкальцийурия,гиперфосфатурия анықталады.

---

ТАРАУ «ТІРЕК-ҚИМЫЛ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ТЕРІ ПАТОФИЗИОЛОГИЯСЫ»

Тақырыбы:«Сүйектінідамуыныңтұқымқуалайтынжәнежүрепайдаболғанбұзылыстары.Остеопороз.Остеомаляция.Рахит»Сүйек тінінің ремоделденуі (лат. re - жаңару + modulus – үлгі) – кортикальдіжәне кеуектісүйектердіңқайта жаңаруыменсипатталатын,сүйектінініңқайтақұрылуыныңүзіліссізпроцесі.Бұлпроцесстөртфазаданөтеді:1)активацияфазасы,шығутегіостеобластықжасушаларментіркескен;2)резорбция фазасы, остеокластардың белсенділігіне байланысты; 3) реверсияфазасы, бұл кезде моноцитарлы/ макрофагалдық жасушалар сүйек беткейіндепайдаболыпоныжаңаостеобластарғадайындайды;4) қалыптасу фазасы,бұлкездеостеогенезжүріпрезорбцияғаұшырағансүйектолыққайтақалыптасады.Остеобластар(грек.osteon–сүйек+blastos-ұрық)–мезенхималықбағаналыжасушаларданпайдаболатынсүйектінініңжасжәнеіріжасушалары.Остеобластардыңнегізгіфункциясы-органикалықматрикстың,еңбастысыколлагенніңнәруыздарынсинтездеу.Қосымшафункциясы,жасуша аралық заттектерде кальций тұздарының шоғырлануынақатысады(матрикстіңкальцификациясы).Негізгіферменті-сілтілікфосфатаза.Остеоциттер(грек.osteon–сүйек+kytus–жасуша)–остеобластардантүзілетін,өзініңсүйектікматриксіменқапталған,көпөсінділікжетілгенжасушалар.Остеоциттерматрикспластинкаларыныңарасындағылакуналарда орналасады. Негізгі атқаратын қызметі – қоректік заттектер мен

---

минералдардыжасушаішінежәнежасушасыртынатасымалдау.Остеоциттердіңтіршілігіжойылғанда,сүйектіңматриксірезорбцияланады.Остеокластар (грек. osteon - сүйек + clao - сындыру) – табиғаты гемопоэздік(моноцитарлы-макрофагалдық),арнайыланған,көлеміалып,көпядролық,шапшаңжасушалар,оларматрикстыңминералдықжәнеорганикалықкомпоненттерініңрезорбциясына қатысады. Остеоциттер белсендірілгендеоларда функциялық аймақ пайда болады - «шеті гофрленген» немесе «жиегібүрленген»,жәнесоларқылысүйектіыдыратуғақатысатынгидролиздікферменттер,протондар,түрліинтегриндербөлінеді.Негізгіферменті-қышқылтартратқа тәуелдіфосфатаза.Сүйектердіңрезорбциясы(лат.resorbeo-сіңіру)–остеокласттардыңқатысуыменжүретінсүйектіңминералдықұрамыныңыдырауыжәнеорганикалықматриксініңгидролизі.Резорбцияғақатысатынбасқажасушалар-фагоцитозжәнехемотаксисарқылысүйектініменөзарабайланысатын,қабынулықцитокиндердіөндіретін,коллагеназалардыңбелсендірілуінеықпалететінжәненәруыздықматрикстіыдырататынмоноциттер менмакрофагтар.Остеоид (грек. osteon – сүйек + oid - ұқсас)- матрикстің компоненттерінтүзетінжәнебөлетін,остеобластардыңайналасындағыминералданбаған,жасушааралық,сүйектіңорганикалықматриксі.Оларкристалданбағанаморфтыкальцийфосфатынан,азкөлемдецитратжәнекальцийкарбонатынан тұрады.Оссификация (лат. os - сүйек + facio - жасау) (остеогенез, сүйек тіндерініңминералдануы)–остеоидтекристалданғанкальцийдің(гидрооксиапатит)жиналуыменсипатталатынсүйек

---

тінінің қалыптасу процесі. Түрлері: 1) эндесмальді сүйектену – негізін қарапайым дәнекер тін – мезенхима құрайды; 2) перихондральді және периостальді сүйектену – шеміршек қабығы және сүйекқап арқылы іске асады; 3) эндохондральді сүйектену – негізін шеміршек құрайды.

Остеопатиялар (грек. osteon - сүйек + pathos – ауру, дерт) – сипаты анықталмаған сүйек жүйесінің кез-келген зақымдануы, остеопорозға шалдықтырады.

Аяқталмаған остеогенез (сүйек түзілуінің аяқталмауы) (грек. osteon - сүйек + genesis - даму) – сүйектің сынғыш болуына себепші генетикалық ақаулар. Патогенезі: I - типті коллаген генінің мутациясы → остеобласттардың I -типті коллагенді жеткіліксіз мөлшерде өндіруі → остеоид өндірілуінің және оның минералдануының кемуі → сүйектердің өздігінен сынуы, сүйектердің, тістердің деформациясы («янтарь тәрізді» тістер), бастың шар тәріздес пішінді болуы, көздің аққабығының көгілдір түске боялуы, кереңдік, қаңқа бұлшықеттерінің атрофиясы байқалады. Балаларда «шыны» немесе «хрусталь тәрізді» деп атайды, өйткені, олардың қаңқа сүйегі морт сынғыш болатындығы соншалықты, тіпті үстіне жамылған көрпесінің салмағынан да сүйегі сынып кетуі мүмкін.

Марфан синдромы – жасуша сыртындағы матрикстің құрамбөлігі болып саналатын гликопротеин фибрилин-1-ді кодтайтын геннің мутациясына байланысты дамитын коллагенопатиялар тобына жататын аутосомды- доминантты гендік ауруды атайды. Сонымен қатар, фибрилин-1 нәруызы қолқада, байламдарда, әсіресе көзбұршақтың цилиарлы денеге бекітілетін жері циндік-байламда көбірек кездесетін серпінді талшықтардың жұмысына

---