ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.12.2023
Просмотров: 3628
Скачиваний: 2
СОДЕРЖАНИЕ
Сабақ 2 Жасушаның генетикалық аппараты
Сабақ 3 . Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Постмитоздық кезең (пресинтездік) кезең G1:
Гаметогенез (оогенез, сперматогенез), сатылар сипаттмамасы. Мейоз анықтамасы және
Митоз және мейоздың медициналық маңызы.
2 сурет. Көз бұршағының индукциясы.
Онтогенездің жасушалық механизмдерi.
Даму ақауларының сызбасы ДТБА жіктелуі:
Сабақ 5 АҚПАРАТТЫҚ – ДИДАКТИКАЛЫҚ БЛОК
Аутосомды-доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Голандриялық немесе У-хромосомамен тіркес тұқым қуалауға тән белгілер:
Митохондриялық тұқым қуалауға тән белгілер:
Белгілердің тіркес тұқым қуалауы.
Сызба – 2. Талдаушышағылыстыру №1.
Сызба – 3. Талдаушы шағылыстыру № 2
Нуклеин қышқылдары, құрылысы, жіктелуі
РНҚ –ның өмір сүруге қабілеттілігі:
Эукариоттардың генінің молеклалық құрылымы(схема түрінде)
Ген, классификациясы және функциясы
Геннің атқаратын қызметіне байлансыты гендер екі топқа бөлінеді:
Ағзалардың тіршілік қабілетіне байланысты гендер былай жіктеледі:
Нуклейн қышқылдары мен геннің медициналық маңызы
Сабақ 9 Ақпараттық дидактикалық блок
Репликацияның негізгі ферменттері:
Прокариотгендерініңактивтілігініңреттелуі:
Эукариоттар гендерінің экспрессиясының реттелуі
Гендерактивтілігініңгеномдықдеңгейде(ДНҚ)реттелуі
Эукариоттардың ДНҚ фракцияларының сипаттамалары
Кейбіргендердіңконститутивтік(тұрақты)экспрессиясы
Гендер активтілігінің транскрипциялық деңгейде реттелуі
бөлігі. Ядро деген сөзді алғаш рет 1833 жылы Браун енгізген. Жасушалық ядро ядролық қабықтан тұрады, ол оны цитоплазмадан бөліп тұрады. хроматин, ядрошық, және синтетикалық белсенділіктегі басқа да өнімдерден, ядролық белокты матрикс ламинмен кариоплазмадан тұрады. Жасуша түрлерінің формаларыәртүрлі формада болуымүмкін.(дөңгелек, доғал т.с.с.).
Ядролық материал - хроматин, ДНҚ-дан, гистондар және әртүрлі ядро белоктарынан тұрады. Олар мынадай үрдістерге қатысады: ДНҚ үшін ұстап тұратын кешенді қалыптастыру, ДНҚ арнайы тізбектілігімен байланыстыру, ДНҚ тасымалдануына, репликациясына қатысу; Ядро ішінде ядрошық деп аталатын құрылым бар. Онда ДНҚ жіпшелерінен тұратын хромосомалар мен рРНҚ гендерінің көптеген шоғыры орналасқан және ол ядрошық ұйымдастырушысы болып табылады. Ядрошықтарда рРНҚ тасымалдануы жүреді. РНК-полимераза I және рРНК орамы рибонуклеопротеидті кешендерге бірігеді, одан ары қарай екі басты рибосома суббірліктері болады. (40S және 60Sсубъбірліктер).Ядрошық мөлшері жасушадағы белок өнімінің белсенділігін көрсетеді. Ядрошық мембранамен қоршалмаған. Бұл рибосома бөлшектерінің жиналуы, жиналу үрдісі нәтижесінде түзіледі.
Рибосома синтезі- бұл ядрода жүретін негізгі үрдіс. Эукариоттық жасушалар шамамен 10 мил. рибосомаларды бір жасуша циклы кезінде қолданып отырады.
Ядролық қабық екі қабатты мембраналық құрылымнантұрады, ол хроматинді қоршап ары қарай эндоплазмалық торға жалғасады. Ішкі қабаты сыртқы мембранадан белок құрамы бойынша ерекшеленеді. Ішкі қабаты ламиндер деп аталады,белоктардың талшықты торабынан құралған. Ол мембрананың бүтіндігі үшін маңызды. Сыртқы мембранаэндоплазмалық тор мембранасына
жалғасқанжәнеолрибосомалардыбайланыстыратынбелоктардантұрады.Ядро тесіктері– алпауыт макромолекулярлық кешен.Кешен арқылыбелоктар менрибонуклеопротеидтердіңбелсендіалмасуы жүреді. Бұл кешен- ядроішіненжәне оданүнеміалмасыпотыратынзаттарүшіннегізгіақпаболыпесептеледі.Мысалы:мРНК,рибосомасуббірліктері,гистондар,рибосомдыбелоктар,транскрипцияфакторлары,иондар мен ұсақ молекулалар тез алмасады. Ядродан молекулалар эндоплазмалық торменжәнецитозольментезалмасыпотырадыжәнеалмасубелсендітасымалдануарқылыжүзегеасырылады. Пассивті диффузияжәне белсенді тасымалдануядролық табалдырықтықкешенарқылыжүзеге асырылады.Белсендіядролықимпорткезеңдері:
-
Цитозолда еріген рецептор импортталған молекуланы таниды. Рецептор мен молекула кешенге байланысады. -
Рецепторлық кешен ядролық табалдырық кешенінің цитоплазмалық бетімен байланысады. -
Лиганд рецепторының кешені ЯПК орталық каналына жақынырақ ығысады.
Жасуша ядросының қызметі:
-
Жасушада заттардың алмасуын реттейді -
Тұқым қуалау ақпарат сақталады және оның өнімі жүзеге асырылады. РНК синтезі жүреді
-
рРНК рибосома құрамына кіреді -
мРНКақуыз синтездеу үшін матрица қызметін атқарады (трансляция үрдісі) -
тРНК аминқышқылдардытасиды және мРНҚкодонымен комплементарлы қағидасы бойынша қосылады;
цитоплазманыңтүпкі бөлігінде,жасушаныңгеометриялықорталығындаорналасқан,сирек ядроға жақын немесе Гольджи кешенінің беткейінде қалыптасады. Бұл өте ұсақденешіктер.Центросома–жасушаныңреттелуүрдісіндегіқұрылымдықкілт,оныңқызметінің бұзылуы жасуша циклінің бұзылыстарына, ұлпалардың даму бұзылыстарына,одан әртүрлі аурулардың дамуына әкеледі.Әдетте интерфазалық жасушада органоид бірбірінетікбұрышбағыттаорналасқан,екіцентриольдентұрады.Оларцитоплазманыңмөлдір зонасымен қоршалған,радиальдытараған жұқа фибриллдер (жіпшелер).Әрбірцентриольдертоғыз триплеттімикротүтікшелерден тұратын, қысқаша цилиндр тәріздесболады.Көршілестриплеттерөзаражәнецентриолорталығыменбайланысқан.Центриольдержасушаныңбөлінукезеңіндеөздігіненекіеселенетін,өзінреттейтінқұрылыс. Екі еселену кезінде әрбір центриольге жақынырақ цитоплазмада жаңа центриольбастау алады, біртіндеп өсіп, толыққанды құрылымға ие болады.Бөлінбейтін жасушалардацентросомацитоқаңқаныңмикротүтікшелерін қалыптастыруға, ал бөлінетін жасушалардабөлінуұршығыныңтүзілуінеқатысады.Микротүтікшелер барлықэукариоттықжасушалардакездеседі. Олар барлықцитоплазма бойымен өтетін жіпше тәріздес және көптеген органелла құрылымдарыныңқалыптасуын ұстап тұратын торлы құрылым. Микротүтікшелержасушаның бөлінуінде,жасуша ішіліктасымалдануда, қозғалмалылығында,Гольджи кешенінен эндоплазмалықретикулумғазаттардың рециркуляциясында маңызды рөл атқарады.Микротүтікшелер екіглобурлярлықполипептидтер,αжәнеβтубулиндердентұрадыжәнеонымендинеин,динактинкинезиндер ақуыздарымен байланысқан. Жартылай цилиндр тәрізді.Өзін қайтажинақтайалады.
 |  |