ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.12.2023
Просмотров: 3627
Скачиваний: 2
СОДЕРЖАНИЕ
Сабақ 2 Жасушаның генетикалық аппараты
Сабақ 3 . Тақырып: Сомалық және жыныс жасушалардың бӛлінуі. Тақырыптың негізгі сұрақтары:
Постмитоздық кезең (пресинтездік) кезең G1:
Гаметогенез (оогенез, сперматогенез), сатылар сипаттмамасы. Мейоз анықтамасы және
Митоз және мейоздың медициналық маңызы.
2 сурет. Көз бұршағының индукциясы.
Онтогенездің жасушалық механизмдерi.
Даму ақауларының сызбасы ДТБА жіктелуі:
Сабақ 5 АҚПАРАТТЫҚ – ДИДАКТИКАЛЫҚ БЛОК
Аутосомды-доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Аутосомды-рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес доминантты тұқым қуалауға тән белгілер:
Х-хромосомамен тіркес рецессивті тұқым қуалауға тән белгілер:
Голандриялық немесе У-хромосомамен тіркес тұқым қуалауға тән белгілер:
Митохондриялық тұқым қуалауға тән белгілер:
Белгілердің тіркес тұқым қуалауы.
Сызба – 2. Талдаушышағылыстыру №1.
Сызба – 3. Талдаушы шағылыстыру № 2
Нуклеин қышқылдары, құрылысы, жіктелуі
РНҚ –ның өмір сүруге қабілеттілігі:
Эукариоттардың генінің молеклалық құрылымы(схема түрінде)
Ген, классификациясы және функциясы
Геннің атқаратын қызметіне байлансыты гендер екі топқа бөлінеді:
Ағзалардың тіршілік қабілетіне байланысты гендер былай жіктеледі:
Нуклейн қышқылдары мен геннің медициналық маңызы
Сабақ 9 Ақпараттық дидактикалық блок
Репликацияның негізгі ферменттері:
Прокариотгендерініңактивтілігініңреттелуі:
Эукариоттар гендерінің экспрессиясының реттелуі
Гендерактивтілігініңгеномдықдеңгейде(ДНҚ)реттелуі
Эукариоттардың ДНҚ фракцияларының сипаттамалары
Кейбіргендердіңконститутивтік(тұрақты)экспрессиясы
Гендер активтілігінің транскрипциялық деңгейде реттелуі
ұшырайтынжасушаларқұрамындаатапайтқандаэпителилальды, бұлшық ет жасушаларында көп. Аралық филаменттер құрамына кератин,виментин, және оған қатыстылар: нейрофиламенттер, ламиндер кіреді. Адамның эпителийжасушаларында20 әртүрлі кератиндер бар. Мысалы,біздің шаш пен тырнақ құрамындаауыр кератин бар.Вимент тәріздіақуыздарфибробласттар,эндотелилады жасушалардакездеседі. Аралық филаменттер жасушаның серпімділігін және оның механикалық әсергетұрақтылығын қамтамасыздандырады. Мутация кезінде кератин гендеріндемеханикалықәсерге жасушалардың сезімталдығы күшейеді. Бұзылыстар кезінде аралық филаменттердеауру–көпіршікпайдаболады.Бұл,науқастерісіндеәртүрлікөпіршіктердіңпайдаболуыменсипатталады.Жасушадамембраналыжәнемембраналыемесорганеллаларданбасқажасушақосындылары болады. Қосындылар – бұл жасушаның тіршілік барысында пайда болыпжәне жойылып тұратын жасушаның тұрақсыз құрылысы. Оларғаақуыздың, көмірсудыңжәнемайдыңденешіктеріментамшыларыжатады.Соныменбіргекристаллдыққосындылардакіреді(органикалықкристаллдар,жасушалардаақуыздар,вирустар,қымыздыққышқылыныңтұздары,бейорганикалықкристаллдар,кальцийтұздарыныңтастары). Органоидтарға қарағанда бұл қосындылардың мембраналары жоқ, кезеңді түрдесинтезделіп, шығындалып отырады.Олар көбіне цитоплазмада,кейде ядрода да кездесіптұрады.Олардыңхимиялықтегіәртүрлі.Қосындыларсипатыбойыншажасушалықметоболизм өнімдері.Олар гранула, тамшы, кристаллдар түріндежиналады.Бірнешетүрлерін ажыратады: Трофикалық–олардың арасындамайлар,көмірсулармаңызды рөлатқарады.Сирек жағдайларда ақуыздар қолданылады.Секреторлық- без жасушаларындажиналатын арнайы өнімдер.Экскреторлық
– олар жасуша өміршеңдігінің соңғы өнімі. Пигментті(гемаглобин, меланин, ретинин, липофусцин және т.б.)
Липоидтер жасушаларда ұсақ тамшылар түрінде жиналады. Сүтқоректілерде май тамшылары арнайыландырылған май жасушаларында, дәнекер тіндерінде болады. Жиі жағдайда май қосындыларының едәуір мөлшерде жинақталуы патологиялық үрдістер нәтижесінде болады. Полисахарид қосындылары жиі,түрлі мөлшерде гранула түрінде болады. Жануарлар мен қарапайымдардың жасуша цитоплазмасында гликоген түрінде жиналады. Мысалы; жолақ көлденең бұлшық ет талшықтары, бауыр жасушалары мен нейрон жасушаларындабайқалады. Ақуыз қосындылары сирек кездеседі. Жұмыртқа жасушасы мен бауыр жасушасы белок гранулаларына бай. Пигмент қосындыларына мысал ретінде көптеген жасуша типтерінде кездесетін липофусцин пигменті, ол қартаю
барысында жиналады. Ретинин пигменті көз торының көру пурпурасының құрамындакездеседі. Қызыл түсті гемоглобин пигменті қанның эритроциттерінде кездеседі. Меланин пигменті жануар тіндерінің меланофораларында кездеседі Медицинада жасушалық биологияның маңызы. Жасуша тек ағзаның бірлігі ретінде білумен қатар, патологиялық өзгерістердің бірлігі ретінде де білу қажет. Себебі барлық аурулар тіндер мен органдар түзетін жасуша құрылысының, қызметтерінің бұзылуымен байланысты болады. Бір жасушаның құрылысы мен қызметінің бұзылуы, аурудың бастапқы белгілерінің пайда болуына әкеліп, ары қарай ағзада патологиялық өзгерістер қарқынды дами бастайды. Патологиялық өзгерістерге жасушалардың құрылысының бұзылыстары, митохондриялардың, лизосома, және
басқа да клетка ішілік түзілімдердің өткізгіштігін атауға болады.
Сабақ 2 Жасушаның генетикалық аппараты
Сабаққадайындалуғаарналғаннегізгісұрақтар:-
Генетикалық материалдың жасушадағы орны (ядролық, цитоплазмалық). -
Жасуша ядросындағы генетикалық материалдың құрылымдық-функциональдық ұйымдасу деңгейлері және оның қалыптасу механизмдері. -
Хромосоманың құрылымдық компоненттері және химиялық құрамы -
Хроматин, эу- және гетерохроматин, сипаттамасы. -
Хромосомалардың жіктелуі. Хромосомалардың Денверлік және Париждік номенклатурасы. -
Кариотип анықтамасы, медициналық-генетикалық маңызы