Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

артериосклероздықэнцефалопатия,тамырлықдеменция.

---

Тақырыбы «Нерв жүйесінің сезімталдық және қимыл- қозғалыстық қызметінің бұзылысы. Нейропатиялардың патогенезі»

Атаксия(грек.а-жоқ,болмауы+taxis–реті,жөні)-жүріп-тұрукординациясыныңбұзылуы.Атаксиятүрлері:статистикалықатаксия(тұрғанда тепе-теңдікті сақтай алмау) және динамикалық (қозғалғанда немесежүргендегідискоординация).Асинергия(грек.а-жоқ,болмауы+synergia–өзараәрекеттестік)-қозғалудыңбұзылуыменкөрінетін,бұлшықеттердіңбірлесіпжұмысжасауының бұзылуымен сипатталатын және бірнеше бұлшықет топтарыныңбіруақыттажиырылуынтуындататынқозғалыс үйлесімділігінің бұзылуы.Асинергиямишық зардапталғандабайқалады.Гиперкинезия (грек. hyper – жоғары, артық + kinesis - қозғалыс) - күрделіқимыл-қозғалыскезінде,қосымшақимылдардың күшеюі.Гипокинезия (грек. hypо – төмен, кем + kinesis - қозғалыс) – ерікті қимыл-қозғалысжылдамдығыныңжәне көлемінің шектелуі.Децеребрациялық сіреспе (лат. de - жою + cerebrum – бас миы + rigidus -мелшию) - ми бағанасын (ортаңғы мидың беткейіндегі жоғары және төменгітөмпешіктердің арасын) қиып кескенде байқалатын жазылатын бұлшықеттертонусыныңбірденжоғарылауы,албүгілетінбұлшықеттердіңәлсіреуі.Осыған орай дененің тепе-теңдігін сақтайтын және оның қимыл-қозғалысынқамтамасызететінрефлекстержойылады.Каталепсия (грек. katalepsia - ұстап қалу) - жасанды кейіпте дене қалпыныңаяқ-қолдыңнемеседененіңмелшейіпқатыпқалуы(«балауызтәріздіиілгіштік»),соныменбірге,осыденеқалпыныңұзақуақытбойыпатологиялықтүрдесақталуы.Бұлкездебұлшықеттердіңтонусыартады.Науқастарбірнешеаптанемесе

---

айлар бойы осындай қозғала алмайтын жағдайда қалады.

Ауыр миастения (Myasthenia gravis) (грек. myos - бұлшықет + asthenia - әлсіздік) - аутоиммунды нерв-бұлшықеттік ауру, әртүрлі көлденең-жолақты бұлшықеттердің патологиялық шаршауымен және әлсізденуімен (салдануға дейін) байқалады. Бұл ауру кезінде постсинапстық мембрананың холинорецепторлары зардапталады, ал нерв-бұлшықеттік тасымалданудың патологиялары холинорецепторлардың а-суббірліктеріне қарсы антидене түзілуінің салдарынан дамиды.

Парез (грек. paresis - әлсіреу) - иннервацияланудың бұзылуына байланысты бұлшықеттердің жиырылу қызметтің әлсіреуі.

Паралич (грек. paralyo - босаңсу) - сәйкес бұлшықеттердің иннервациялануының бұзылуынан ерікті қимыл-қозғалыстың толық жойылуы.

Орталықты (спазмдық) салдану (пирамидалық жеткіліксіздік) - ми қыртысындағы қозғалыс зонасының немесе перифериялық қозғалыс нейрондарымен байланысқан нерв жүйесінің кез келген бөлігінің зардапталуынан туындайды. Бұлшықет тонусының жоғарылауы, сүйекқап және сіңір рефлекстерінің күшеюі, патологиялық рефлекстердің пайда болуы тән. Салданудың таралуы диффузды түрде байқалады.

Перифериялық (енжар, атониялық) паралич - перифериялық нейрондардың кез келген бөліктері: жұлын-мидың алдыңғы мүйізі, түбі, өрімі, перифериялық нервтері, сонымен бірге, қозғалыс бассүйек нервтері мен олардың ядросы зақымданғанда дамиды. Бұлшықеттердің тонусының және рефлекстердің әлсіреуі, гипертрофия мен атрофияның дамуы байқалады. Салданудың таралуы шектелген.

Гемиплегия (грек. hemi - жартысы + plege - соққы, бүліну) - дененің бір

---

жағындағы аяқ-қолдардың ерікті қимыл-қозғалысының толық жойылуы.

Параплегия (грек. para – маңында, жанында + plege - соққы, бүліну) - екі қолдың немесе аяқтың салдануы.

Тетраплегия (грек. tetra - төрт + plege - соққы, бүліну) - аяқ-қолдардың толық салдануы.

Броун-Секар синдромы (жұлын-мидың латералдық гемисекциясы) (лат. hem» - жартысы + sectio - кесу) - жұлын-мидың жарты көлденеңі зақымданғанда пайда болатын симптомдар кешені. Зақымданған жақта орталықты салдану (немесе парез) дамиды, бұлшықеттік-буындық және вибрациялық сезімталдық жойылады. Қарама-қарсы жақта ауырсыну сезімі мен температуралық сезімталдық жойылады. Жұлын жарақаттанғанда, онда қанайналым бұзылғанда, инфекциялық миелопатияларда, жұлын өспелерінде, таралған склероз дамығанда пайда болады.

Ауырсыну сезімі – мидың жоғарғы бөлімдері мен ауырсыну сезімінің арнайы жүйелері арқылы іске асырылатын күрделі психоэмоционалдық жағымсыз сезіну. Тіндердің бүлінгенін немесе олардың бүлінуін туындататын ықпалдардың бар екендігін білдіреді.

Патологиялық ауырсыну - ОНЖ-нің қыртыстық және қыртысастылық бөлімдерін бұзылуы нәтижесінде организмнің өзгерген ауырсыну импульстерін қабылдауы. Осындай бұзылыстар ноцицепциялық жүйелердің кез келген бөлімінде туындауы мүмкін. Сонымен бірге, ноцицепциялық өрлемелі құрылымдар мен антиноцицепциялық жүйелер арасындағы байланыстардың бұзылуынан дамиды.

Ноцицепциялық жүйе (лат. посеге –зақымдау+ сереге –қабылдау) – ауырсыну сезімін қабылдайтын және тасмалдайтын

---

жүйе.Ауырсынурецепциясыныңорталықтыаппаратынаталамустың,гипоталамустың,ретикулалықформацияныңядролары,орталықтысұрғылтзаттек,басмиыныңқыртысы (соматосенсорлықаумақ) жатады.Антиноцицепциялық жүйе (ауырсынуға қарсы жүйе) (лат. anti – қарсы +посеге -зақымдау+сереге -қабылдау) -ноцицепциялықжүйеқұрылымдарыныңқызметінбақылайтынжәнеауырусезімініңбасылуынқамтамасыз ететін жүйе. Негізгі компоненттері: нейрондық және гормондықопиатты анальгезиялықжүйелер, сонымен қатар опиатты емес нейрондықжәнегормондық анальгезиялықжүйелер.Анестезия (грек. an – жоқ, болмауы + aisthesis - сезіну, сезім) - кейбір нервжүйесіауруларындатуындайтынсезімталдықтыңжойылуы;хирургиялықоперацияшараларынорындаукезіндеауырсынусезімінбасуүшінқолданатындәрілікзаттарды енгізгендедамуымүмкін.Гипестезия (грек. hypo–төмен, астында; азаюы + aisthesis – сезіну, сезім)–беткейліксезімталдықтың әлсіреуі.Гиперестезия (грек. hyper - жоғары, артық + aisthesis - сезіну, сезім) -сезумүшелерінің физикалық тітіркендіргіштерге аса жоғары сезімталдығы. Күштісубъективтісезімдердіңпайдаболуыменкөрінеді,бұлкездеолардыңмодалдығыөзгермейді.Парестезия(грек.parа-қасында,маңайында+aistesis-сезіну,сезім)-жалған сезіну; дененің әр жерінде шаншу, қызып ашу, түршігу, ұю, құмырсқажүргендейжыбырлаусияқтыкенеттенпайдаболатынәртүрлісезім.Парестезия шеткі нервтердің,қантамырлардың аурулары кезінде, өте сирек –мименжұлынныңсезімталорталықтарыныңбүлінуікезіндетуындауымүмкін.Каузалгия (грек. кausis - күйдіру + algos – ауырсыну сзімі) - симпатикалықталшықтарға бай, ірі аралас нервтер

---