Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

словосочетание); куцдешан цхьаьнакхетар (наречноесловосочетание).Дозушдолучудашцакоьртадош:цIердош,билгалдош,терахь- дош,цIерметдош,масдаряпричастийолушдолчуцхьаьнакхетарх– цIеран цхьаьнакхетар олу.

дешнийн-цIердешнийн цхьаьнакхетар: цIийнан кор, воьду стаг, сан лаам, ненан безам...
дешнийн-билгалдешнийн цхьаьнакхетар: сан диканиг, цуь- нан хьомениг, Iаламат чIогIаниг...
дешнийн-терахьдешнийн цхьаьнакхетар: цхьа-пхиъ, кха- аннах цхьаъ, могIарера кхоалгIаниг...
дешнийн-цIерметдешнийн цхьаьнакхетар: вайх xIop а, милла а шух, царех массо а...
дешнийн-масдаран цхьаьнакхетар: йоза яздар, дешар Iамор, Даймехкан гIуллакх кхочушдар.
дешнийн-причастин цхьаьнакхетар: хьуьнах воьдург, дика дуьйцург, хаза яздийриг. Дешнийн цIеран цхьаьнакхетарехь дозуш долу дош хила там бу:
1. билгалдош: сийна стигал, дашо сахьт, воккха стаг...
2. причасти: хьоькху мох, лела сахьт, яздо кехат...
3. терахьдош: шозлагIа де, ворхIалгIа буьйса, кхоалгIа сахьт...
4. цIерметдош: церан бахам, хьан безам.

Дешнийн-хандешнийн цхьаьнакхетар.Цхьаьнакхетаршкахь коьрта дош хандош делахь – дешнийн- хандешнийнцхьаьнакхетаролу.Дешнийн-хандешнийнцхьаьнак- хетаршкахь дозуш долу дешнаш хила тамбу:

цIердош: йишица вахара
куцдош: дерриг дийцира
инфинитив: садаIа ваханера
цIерметдош: дерриг а дуьйцура
билгалдош: лекхачух ма кхера
причасти: цахуург хаьттира
деепричасти: воьлуш лаьттара
масдар: хаттар делира
терахьдош: шинне а лиира

Дешнийн-куцдешнийн цхьаьнакхетар.Цхьаьнакхетаршкахь коьрта дош куцдош делахь–куцдешан цхьаьнакхетар олу: болатал чIогIа, стохка гурахь,дукхатидаме...Дешнийн цхьаьнакхетар предложених муха

къаьстааьлча, дешнийн цхьаьнакхетаро, хIуманийн, церан билгалонийн, даран, хиларанцIеяккхаралсов,кхинхIуммаацагойту,ткъапредложе- нино,уьшгайтинацаIаш,царахлаьцнакхиболухаамашабо,я цхьацца гIуллакхех лаьцна хаттар даладо, я муьлхха ацхьахIума тIедиллар,тIедожорядехаргойту,яайдардаладо.Цуьнцацхьаьнацо кхочушхилла ойла гойту.Масала хIокху дешнийн цхьаьнакхетарша гойту кIайн коч (хIумаа,цуьнанбилгалоа);воттанцашардо(дара,ишецакхочуш- денгIирса);даьтталало(дара,ишегадоьрзухIумаа);сихавогIу (дар а, цуьнан билгало а); хIуьттаренна ала (дар а, цуьнан Iалашо а); ненан кортали (хIума а, и хьенан ю гойту юьхь а).Упражнени_№_1._Муьлхачу_аларца_реза_хила_мегар_дац'>Упражнени № 1. Муьлхачу аларца реза хила мегар дац?

Дешнийн цхьаьнакхетаро чекхдаьлла маьIна билгалдо.
Дешнийн цхьаьнакхетар коьртачу а, дозуш долчу а дашах лаьтта.
Дешнийн цхьаьнакхетар – иза предложенин грамматически бух бу.
Дешнийн цхьаьнакхетар – иза шиъ я цул сов дош ду, маьIница а, грамматически дозаделла долу.
Дешнийн цхьаьнакхетаро, дашо санна, хIуманан цIе йоккху, цуьнан билгало а, дар а гойту.
Дешнийн цхьаьнакхетар – синтаксически барамера дакъа

ду.

Дешнийн цхьаьнакхетар – барам гайтаран дакъа ду.

Упражнени № 2. Кхарна юккъехь дешнийн цхьаьнакхетарш доцурш билгалде.Ламананбохь,дашогуьйре,школеваха,гIишлойина,къийса а,лахаа,ма-даррадийцар,пхийтташо,дийнандохаллехь;цояздо, седа къега, чехка

вогIу, бусалоху.Упражнени № 3. Коьрта дош хIокху хьаьркаца х нийса билгал- дина дешнийн цхьаьнакхетарш схьакараде.х х х хсиха кхочушдар, Iаламан сурт, уьрсаца хадо, когашка хьажа, х х хбожалан чоь, меллаша вогIура, гуламан декъашхох х х х лаьттахулаюьжу,ойланийнкочар,тайп-тайпанахетарш,шийлаюкъаметтиг,х х хнекъана гена доцуш, бендацараллица хьежар, шина дешар- хочун..Упражнени№4.ТIерасхьаязъе.Коьртаа,дозушдолуадешнаш билгалде, хаттарш а хIиттош; гайта, муьлхачу къамелан дакъойх кхолладелла и дешнийнцхьаьнакхетарш.Малхехь къегаш гора, чогIа самукъане, карзахе мох, генна ваха деза, догIанан тIадамаш, доттагIчуьнца цхьаьна, кхо чайтаI, цхьаннах ца тешара; дика амал, хезаш дуьйцура, юькъачу хьуьн- хахь,хьуьнаюккъерааравелира,бегашенаэлира,некъацаваха,хIор шоьтаде,сатасарансахьт,кест-кестаяздан,дитташтIерастоьмаш.Упражнени № 5. Текста юккъера схьаязде дешнийн цхьаьна- кхетарш хIокху моделашца кхоьллинарш:а) цIердош + цIердошб) цIердош + билгалдош в) цIердош + цIерметдош г) хандош + куцдошд) куцдош + куцдошКоракIеллаьтташкъенадакхдусан.Вунодоккха,цхьаметр хиллал стомма дитт. Эла санна Iаш ду иза, цуьнан массо хена а шортта хи а ду, малхах а, махех и лардеш болу гIоьнчий а бу. Ша къенаделахьа,къонадолушсаннахеталоиза.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... 91

ПРЕДЛОЖЕНЕХЬ ДЕШНИЙН УЬЙР

Предложенехь дешнийн вовшашца уьйр хуьлу. Предложенехьдешнийнуьйрхуьлуцхьаьнакхетарана,карараа. Цхьаъвукхунахдозушадоцуш,цхьабоссабакъойолушцхьаь-накхеттачу дешнийн уьйрах цхьаьнакхетаран уьйр олу.Iаьржа, лекха, тайна говр яра иза.Коьртачу а, дозуш долчу а дешнийн уьйрах карара уьйр олу. Кхузахь дозуш долу дош коьртачунна карадоьрзу. Масала: дика доьшу цхаьнакхетарехь доьшу коьрта дош ду.Карара уьйр кхаа кепара хуьлу: бартбар, урхалла, тIетовжар.

Бартбаран уьйр

Дозушдолудош,коьртадошдоллучуформане(дожаре,тера- хье,классе)яцарехмуьлххачуацхьаьнаграмматическикатегоре хIуттуш йолчу шина дашна юккъерчу уьйрах – бартбаролу.Масала: Жима кIант школе деша вахара. ХIокху предло- женехьдешнийнцхьаьнакхетарш:жимакIант–бартботерахьехь, дожарехь; кIант вахара – барт бо терахьехь,классехь.Бартбарехь коьрта а, дозуш долу а, ший а дош, вовшашца бартбешхиларетерра,хийцалушцхьанаформанедоьрзу,аьлчаа, ший а дош я цхьана дожаре, я цхьана терахьеxIyтту.Бартбарехь билгалдашал а, терахьдашал а, хандашал а, при- частилакоьрта–цIердош ду. Бартбарехьшинадашахкоьртадош грамматическикатегорешкахьхийцаделча,дозушдолудошахий- цало:воккхастаг–бакхийнах;воккхачустеган–баккхийчунехан (барт бо классехь, терахьехь; юьззина йоцу уьйрдожаршкахь).Билгалдешан а, причастин а, рогIаллин терахьдешнийн а, цхьаццадолчуцIерметдешнийналаамазчуформанийнлегаран

ши кеп бен ца хуьлу: цIерниг дожаран, лач дожарийн – коьрта дош – цIердош: сийна стигал, доьшу кехат, шозлагIа буьйса – царнаюк- къехь юьззина йоцу бартбаран уьйр хуьлудожарехь.Нагахь санна, лаамаза билгалдош я причасти терахьашца хийцалушделахь,оцуцхьаьнакхетаршнаюккъехьбартбарануьйр хуьлу (терахьашца,классашца).Масала: боца сара – доца серий доца къамел – доца къамелаш йоца коч – йоца кучамашлоллу говр – лохку говраш

Урхаллин уьйр

Коьртачудашодозушдолудош(дештIаьхьейолушяйоцуш), шена оьшучу категоре (дожаре) xlоттош йолчу уьйрах – урхалла олу. Масала: ладугIу нене, яхара ненаца, кхийтираненах.Урхалла масех кепара ду: хандешан, цIеран (цIердешан, бил- галдешан, терахьдешан), дештIаьхьенан, куцдешан.Хандашо дечу урхаллех – хандешан урхалла олу.Масала:Хьасанайозахазаяздо.ХIокхупредложенехьяздо бохучухандашоурхалладоХьасанбохучуцIердашна,изадийриг дожарехIотторца.Куцдешан урхалла: иза хьол чехка веара. – чехка – бохучу куцдашоурхалладо–хьо–бохучуцIерметдашнаизадустургдо- жарехIотторца.ЦIердашо,ябилгалдашо,ятерахьдашодечуурхаллех–цIеран урхалла олу. Масала: олхазарийн эшарш кху шина дешан цхьаь- накхетарехь–эшарш–бохучуцIердашоурхалладо–олхазарш– бохучуцIердашна,изадоланигдожареxIотторца:тханвоккханиг, санпхиъ.ДештIаьхьенан гIоьнца хуьлучу урхаллех – дештIаьхьенан урхалла олу.Масала:Дешархойклассачубахара.ХIокхупредложенехь- бахара–бохучуцIердашнаурхалладо–чу–бохучу

Смотрите также файлы

Пьер Симон Лаплас. Возникновение небесной механики Лаплас родился 23 марта 1749 года в Бомоне, расположенном на живописном берегу мелководной речушки Ож в Нижней Нормандии.rtf

Лабораторная работа 1 определение качественных характеристик негативного воздействия на состояние окружающей среды при обращении с отходами производства и потребления цель работы.docx

Основные стадии развития пищеварительной системы студентка 2 курса 20 группы Лечебного факультета.pptx

Какую конечную цель лучше всего поставить.rtf

Понятие философии (структуры, функции) Философия.docx

Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

ПРЕДЛОЖЕНЕХЬ ДЕШНИЙН УЬЙР

Бартбаран уьйр

Урхаллин уьйр

Смотрите также файлы

Информация

Списки файлов

Дополнительно