Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Метафора кхечу маьIнехь дош далош, исбаьхьаллин суртхIотторан гIирс бу. 2) Поп, наж, пха вайн мехкан хьуьнан ба- хаман мехала дитташ ду хIорш. 3) Поп уггар а доккха дитт ду вайн лаьмнашкарчу хьаннашкахь. 4) Вайн хьаннашкахь долу дерриг а бохург санна дитташ гIа долуш ду. 5) Къоман мотт цкъа а гIел ца лун, юх-юха а задоккху халкъан синкхача бу. 6) Мохк безарехь вай цхьана а къомал эшна дац, дерриге дуьненна иза дIа а гайтина.

Зеделларг уггар а тоьлла хьехархо. 8) Ма ирс ду иза массо а хIума дан хууш хилар! 9) Дахар хийцар иза ша а хийцавалар ду. 10) ХатI доцучу духарехь вар хIусамда цаларар санна ду. 11) Яздар адаман къинхьегаман цхьа тайпа. 12) ХIаъ, адаман баккхийчех къийсам иза деган кураллица бен къийсам бу.

Хандешан хIоттаман сказуеми

ХандешанхIоттамансказуемишинадекъахлаьтта–коьртаа, дозушадолчух.Цуьнанкоьртадакъаинфинитивю,гIоьнандакъа хандошду.ИнфинитивосказуеминлексическимаьIнагойту,ткъа гIоьнан хандашо – грамматически маьIна. Масала: Дукха хан а ялале сан сагатдаладоладелира.ХандешанхIоттамансказуеминахIарахаттаршхIиттотарло: хIун дан лаьа? хIун дан хаьа? хIун дан юьйлира? хIун дан кечве- лира? хIун хила мега? хIун хила тарло? хIун хила дулу? хIун дан вулу?идI.кх.а.Масала:Сунауниверситетедешавахалаьа.Арахь шелъяла йолало. Со хьаьжкIаш тилойолаелира.ХандешанхIоттамансказуемехьинфинитивцацхьаьналиела тарло хIара гIоьнан хандешнаш: лаа, дола, гIерта, тара, кечвала, хаа,хIотта,мага,хьажа,волавала,тардала,тохавала,тига,сихвала, ялла, озо, хьаха, эша, деза, кхиавала, кхиа и дI. кх.а.Масала: Хьуна цхьа а тайпа цатам бан ца лаьа суна. Са- рахь майда яссаяла йолаелира. Кестта стихаш язъяр дитира аса. Iуьйранна малх схьакхетаре хьажа лаьара цунна. Цара боххург дан кийча бара уьш.Упражнени№1.Сказуеминтайпанаша,хилара.Таблицехпайда аоьцуш,сказуеминтайпанехлацийдийца.Шайнмасалшдаладецу чохь долчийнметта.

Цхьалхе сказуеми	ЦIеран хIоттаман сказуеми		Хандешан хIоттаман сказуеми
Цхьа хандош муьлххачу а цхьана сатта- мехь	ГIоьналлин дакъа	Коьрта дакъа	ГIоьналлин дакъа	Коьрта дакъа

Билгала лааран тIедожоран бехкаман	гIоьнан хандош цхьана саттамехь (ву, хуьлу) дешнаш: хета, ган, лара, дан, каро.	цIердош билгалдош терахьдош цIерметдош причасти деепричасти куцдош	ГIоьнан хандош цхьана саттамехь	Инфинитив 2. деш- наш: лаа, доло, дола, гIерта, тара, хаа, хIотта, мага, деза, кхиа, хьа- жа, озо, эша, тига.
Аса хастам бо вайн Далла. Дийцахьара ахьа бакъдерг. Схьадийцал, хIун гуллакх дохьуш веана хьо. Аса хьан декхар чулоцур дара.	Шозза шиъ – диъ ду. ХIара а дерриг а дац. Со цу гIуллакх тIехь цIена ву. ГIала йижина яра. ХIадет суна евзаш ю. Гадаев вайн къоман поэт ву		Иза бешахь болх бан во- лавелира. Суна деша ваха лаьа. Дукха ца Iаш кIант вел- ха озийра. Вешин кIант сацо ца кхиира воккха стаг.

Упражнени№2.ДIаязъепредложенеш.Подлежащиа,сказуеми а схьалаха. Дийца, муьлха сказуемеш ду царах цхьалхе, муьлха – хIоттаман.

Суьйре герга гIоьртича, цхьацца-шишша вогIу-уш, дук- кха а адам гулделира рузбанан маьждиган майдане. 2) Махкахь хIоьттиначу хьовр-зIоврана мелла а юьстаха лаьттинчу хIокху юьрта а кхаьчнера хIинца ерриг а ДегIастанах кхетта уьнан ов.

3) Бале дала гIертачу хIуманан бала хиллал хIораннан а сагат- динера оцу хьоло. 4) Маьждиган пенаца хIиттийначу гIанташ тIе охьахевшира уьш. 5) ГIаж таккхолверг верриг а схьавеана, юьзира майда. 6) Амма гулбеллачех дукхахберш баккъал саготта бара юьртахь хиллачунна. 7) Цхьаъ ца дича ца долура, динарг дуьтийла-м муххале а яцара. 8) Зулам динарг мила ву а хуур дара, цунна бекхам а бийр бара. 9) Иза-м хала а дера ма дацара, кхин тIаьхье йоцуш хIара дуьсург хилча. 10) Ца дисахь? ТIаккха хилларг диц а деш зулам хила тарлора юьртана а, юьртахошнаа.11) «Дала диканца дерзадойла хIара» –

бохуш, кортош техкадора баккхийчара.12)Ткъакегийнашдеро-огора,латаа,тохаа,Iоттаа кийчча.(Юсупов Iусман.)Упражнени № 3. ТIера схьаязъе предложенеш. Сказуемин кеп билгалъе: 1) хандешан цхьалхе сказуеми; 2) цIеран хIоттаман ска- зуеми; 3) хандешан хIоттаман сказуеми.1). Оцу хаттарна жоп соьга далалур ду. 2) Сан кечвалар деха дацара. 3) Сингаттаме хьоьжу со кегийрхойн хиндолче. 4) Иза а вараоццуфакультетедешавахадагахь.5)Десирлаа,декхнаадара.6)ШинааагIордитташдолчунекъацадогIуратхо.7)Воккхачуста- гадинахьехарчIогIахьекъалекарийрасуна.8)Когийн,куьйгийн пIелгашцхьабоссадац.(кица).9)М.Гадаевнпоэзи–вайнхалкъах, Даймахкахлаьцнаю.10)Юьртанйистерчумайданахьтийнаду.11) Цкъа Iалавдина тIекхача хьожур ву со, тIаккха беша хи дилла а гIур ву. 12) Вайн уггар а нуьцкъала герз–дайн оьзда гIиллакхаш ду.13) Фонетика – иза къамелан аьзнийн хьокъехь Iилма ду.

Дас-нанас бохучуьнга ладугIуш хила.

Упражнени № 4. ХIокху хаттаршна жоп луш долу сказуемеш шайначохьдолупредложенешхIиттае:хIунданлаьа?хIунданхаьа? хIун дан юьйлира? хIун дан кечвелира? хIун хила мега? хIун хила тарло? хIун хила дулу? хIун дан вулу?Упражнени№5.ХандешанхIоттамансказуемехьинфинитавца цхьаьна лиела тарло хIара гIоьнан хандешнаш: лаа, дола, гIерта, тара,кечвала,

хаа,хIотта,мага,хьажа,волавала,тардала,тохавала, тига,сихвала,ялла,озо,хьаха,эша,деза,кхиавала,кхиа.Уьшюкъа а далош, предложенешкхолла.Упражнени№6.ХандешанхIоттамансказуемишецадолупред- ложенеш тIерасхьаязъе.

«Хьайна тIулг тоьхначунна бага пуло тоха!» – цхьа кица ду узбекийн. 2) ХIинца а лаьтташ яра цуьнан гIамарх йина гIала.

3) Нийса-м ду нохчийн кица «кIеда аз хезча, мостагI волу къинтIера» бохург. 4) Даккхийчу хаттаршна жоп дала кечвелла Iеламстагсаннагонахдолий,тийначуамалцакоьртатIедай-нку- ьйгашхьоькхуш,ворхIшодолуШалкеттевангIертаIалам.5)Шен хIусамнаначоьхьаяьллачохьсецнашенойланаш,туьппалгатIера тай санна, дIасалиста волавелира иза. 6) Меллаша ког боккхуш, чухуладIаа,схьаалелаволавелираШалкет.7)–ХьетIедумабилла безара цунна, корта дIатуьйр бара! – Хье тIе ма биллийша дума, багабиллийша!–мохьхьовкхуракхетамчуьраваьллачуХIарона.

ТIаккха арахь йолу котамаш, тIекхетта шаьш харцийначу текха чуьра, дама даа хIиттира. 9) – Делкъ-ламазан хан тIекхаьчна хьуна делахь, – аьлла, молла Мохьмад ламаз дан хIоьттира. 10) ТIаккха Iедал емалдан волавелира иза, маьттаза мел дерг дуьйцуш. 11) Iаь- нан юккъера бутт шийла хуьлу ГIиргIазойн махкахь. 12) Ишттачу шийлачу махо еттачу шакарца цхьа дог-ойла йоьхначу стагах терра гуш дара цIийна тIехьа ша цхьаъ лаьтташ долу акхтарг. 13) Ша- дерриг дуьне хета Баймарзина меца. (Мут. М.).

Смотрите также файлы

Пьер Симон Лаплас. Возникновение небесной механики Лаплас родился 23 марта 1749 года в Бомоне, расположенном на живописном берегу мелководной речушки Ож в Нижней Нормандии.rtf

Лабораторная работа 1 определение качественных характеристик негативного воздействия на состояние окружающей среды при обращении с отходами производства и потребления цель работы.docx

Основные стадии развития пищеварительной системы студентка 2 курса 20 группы Лечебного факультета.pptx

Какую конечную цель лучше всего поставить.rtf

Понятие философии (структуры, функции) Философия.docx

Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Хандешан хIоттаман сказуеми

Смотрите также файлы

Информация

Списки файлов

Дополнительно