Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Хьулимат, Асетан марнана, куц долу йоккха стаг, пеша хьалха хиъна Iара, неIарехьа букъ а берзийна. 2) Йиша Са- нет, шолгIачу классан дешархо, ваша Iилман, кхиазхо-кадет, хIинца а юьртахь йоккха Баба йолчохь дара, аьхке чекхйолуш цIа догIур ду. 3) Нана, Эдалан йоI Энист яра, даим санна, чуьра цхьацца гIуллакхаш деш йоллуш. 4) Важа йоI, Себила, мелхо а нанас дуьйцург шена ца хезачуха лаьттара. 5) Митингашкахь, тхуна журналисташна, дукха керланаш девза, го. 6) Хамсат, Баянтан нус, тIехьаьжна безамехь цIена стаг, корехьа букъ бер- зийна, стоьла тIехь юург кечъеш йоллура. 7) Iимран, веха а, зоьртала а стаг, гулбеллачарах дIа а къаьстина, шаваьлла Iара.

Цу меттехь Iаш яра деца, хьуьнан хехочуьнца, йоI Хеда, гIараяьлла бедарштегархо а йишлакхархо а.

Упражнени № 3. Предложенеш тIера схьаязъе. Шакъаьсти- на юххедилларшна кIел сиз хьакха. Дийца, хIун бахьана ду уьш шакъаьстинахиларан.

Да, гIараваьлла Шемалан наиб, воккха ваша, ахархо, ший а хIаллакьхилира Кавказан тIамехь. 2) Ламанан бож, хьех, байн ког буьллуш, ломан тархаш тIехула чуюссуш гуш яра. 3) «ХьалагIатта, Борзик», – омра дира аса. ТIаккха тIедеара иза, суна дукхадеза жIаьла, кавказски овчарка. 4) Сан дейиша, тийна-таьIна йоккха стаг, суна чай дала гIерташ йоллура. 5) Мухтар, тIехь да-нана до- цуш кIант вара, аганахь дуьйна бобер. 6) Сан накъост, цамгаре жима стаг, кест-кеста гIала шена дарба дайта лор волчу воьдура.

Сан некъ ДаьргIахула дIа бара, Шемалан тушахула. 8) Июль беттан тIаьххьара денош дара лаьтташ, лаьмнашкахь уггар а йовха хан. 9) Воккха Махьма, тхан тайпанан стаг, дов даьллачохь шаьлта кхетта куьг чолакх долуш вара. 10) Тхуна гIо деш вара Мовсар, догкIеда, со дукхавезаш волу а ялхо. 11) ТIаьххьарчу минотехь Алхаст шен кIантаца, пхийтта шо долучу кхиазхочуьнца, хи чу кхоссавелира, мостагIийн кара ца ваха. 12) Тхайна дукхавеза яздар- хо Айдамиров Абузар школе веана хааделла тхо, дешархой, цунна тIедевдира, гобеш, юкъавоьллира иза. 13) Иза, ша ламанхо, цIен партизан, нах кIелхьар бохур бу ша аьлла, тохавелира. 14) Амма тахана, кху Дудин дукха хан йоццуш велла лулахо, мискачу нехан тIаьххьара етт кех боккхуш ла а ца делла, царна орцахвелира.

Упражнени № 4. Оьшу сацаран хьаьркаш а хIиттош, тIера схьаязъе предложенеш. Оцу предложенешкахь сацаран хьаьркаш хIитторан бакъонаш йийца.

Хьалха кхузахь школан директоран кабинет яра оьгIазечу лохачу стеган. 2) Дукха ца Iаш схьакхечира хехо Мовлид Iалсолтин да. 3) ЦIахь керлачу вахархочуьнца художникца Асухановца доттагIалла тесира аса. 4) Мосазза тхо таллархой сатоссуш ижуна

кIелховшуракаратоьпашалоций.5)Кхайкхазабаьхкинахьеший Ваха, Ахьмад, Солта а шайн йишица сихха стоьла гонахаховшу.

Цуьнан накъост илланча воьлучура саца ца туьгура. 7) Цу шинна тIаьххье йовхарш етташ халла ког боккхуш ламеш тIехула охьагIертара воккха стаг тIеман лор Алхазов Докка. 8) Ченан лулахо маймал дукха доккха а тIехьаьжна ирча а дара. 9) Виначу махка Нохчийчу ваха сатийсам даим а хилла сан даг чохь. 10) Воккха стаг шиъ бен вацара тхан куьпахь, царах цхьаъ НогIамирза Iеламстаг вара.

Упражнени № 5. Билгалдиначу дешнашна тIехьа даьржина а, даржаза а юххедилларш далош, тIера схьаязъе предложенешКеп:Грозный–санденкъоналлиншерийнгIалаю.Гроз- ный, Къилбседа Кавказехь уггаре а яккхийчу гIалех цхьаъ, – сан ден къоналлин шерийнгIала.

ЧIирдиг – берашна дукхавеза нохчийн халкъан туьйранийн турпалхо. 2) Терк – вайн мехкан уггар доккха хи. 3) Ханпаша Ну- радилов – дуьненна а вевзаш волу турпалхо. 4) Къоьзан-Iам – тури- сташа садоIу меттиг. 5) Махьмуд Эсамбаев – гIараваьлла хелхарча.

6)ЗайндиЧергизбиев–нохчийнгIараваьллакомпозитор.7)Дадин Айбика – мехкан сийлахь йоI. 8) Адин Сурхо – халкъан иллин турпалхо. 9) «Нохчийчоьнан дог» – вайн мехкан коьртамаьждиг.

Абузар Айдамиров – хьакъволу халкъан яздархо. 11) Литера- тура – адаман ойланан хазна.

Упражнени№6.Шакъаьстинаюххедилларшшаьшхиладезачу меттедIахIиттаде.

Предложенеш	Шакъаьстина юххедилларш:
1. Хьоьжу со яххьашка ладогIархойн	а) зеделларг долу таллархо;
2. Ломахь тхуна вийцира Аслудди	б) зударийн, божарийн;
3. Махкана а вевзара Айзин да	в) уггар а къена гIала;

4. Зуламхоша бийнера и сай	г) университетан хьехархо;
5. Тхан некъан накъост шен озаца бевзаш вара къена сай.	д) чIерийлецархо а, таллархо а;
6. Водолазашна юкъахь а бу хенара нах	е) сан дейишин кIант;
7. Майра хиларна хеставора Аслан юьртахоша	ж) хи бухарчу къинхьегаман хьакъболу турпалхой;

Шакъаьстина латтамаш

Цхьадолчутайпанийнлаттамаш(хенана,меттигана,бахьанина) шакъаьстинахилатарло.Деепричастехкхоллабеллачушакъаьстинчу латтамаша сказуемина кхин а совнаха хаамтIеузу.Деепричастех а, деепричастин карчамах а кхоллабелла шакъаьстина латтамаш предложенехь запятойшца билгалбоху. Масала: Божалан неIарх чоьхьа а ваьлла, дихкина лаьттачу бежнашна хьалха йол йиллира Амадис.НагахьсаннадеепричастисказуеминамаьIницагергаелахь,за- пятойшцахIиттайо:УрамнекъахуласхьакIанткхиссалушвогIура.Цул сов, деепричасти сказуемин дакъа делахь а ца юьллуза-пятой: Бахархоша аренашкара ялта дарачудерзош.Упражнени № 1. Оьшуш долу сацаран хьаьркаш а хIиттош, тIерасхьаязъе.Билгалбахадеепричастехкхоллабеллашакъаьстина латтамаш.

Барзо саца а сецна шен лар эцна вогIучунна сихха дуьхьал а йирзина можа кIомсарш гучу а йохуш цергаш гажийра. 2) Бердан йистехь саца а сецна мокха чхернаш саьнгар бIаьрга талла вели- ра Дауд. 3) ЖаIу кеста тIаьхьара а ваьлла ша парггIат шен Iойле юхайоьрзург хиларх дог доху куц дара цо. 4) Цуьнан мостагI-адам масех гIулч бен юккъехь йоцуш дуьхьал лаьттара цунна хье юккъе ткъес а хьажийна. 5) Сарахь жа даьхнин керта дуьгуш ваьллира иза цигахь Iуьллучохь битира Дауда барзо бийна Iахар. 6) Амма экха ида а деттадала а ца делира дада ков лоьхуш. 7) Жимма

цигахь латта а лаьттина духадирзина соцунгIа а хилла меллаша схьадоладелира. 8) Ший лаг а дуьйлина цуьнга хьоьжуш Iара воккха

стаг.9)Цосинтембайъинерацуьнан.ДегIехоршауьдуьй- тура инзаре дагалецамаша меттахбохуш са идадойтура хьалхахьа ма-хуьллухьалхахьатоьттуш.10)Барзохьонйортюьхьанцацхьа чIогIа паргIат яра тIаьхьавогIург цо ванне а тергал ца вешсанна.

– Со кестта вухавогIур ву хьуна, – Рамзане а аьлла чувосса мелла а гомха меттиг лехна ахка чу а воьссина барзана тIаьхьавелира иза важа юьстах мел гIоьрта болар сихдеш. 12) ХIаъа харжа а хаьр- жина барзо едда кIелхьарайолуш ша гура юкъахьовзон йолу некъ.

Ткъа Iусмана вела а къежаш куьг лестадора. (Осмаев А.)

Упражнени № 2. Деепричастех кхоллабелла шакъаьстина лат- тамаш билгал а бохуш, дIаязъе предложенеш.

Виъ стражник Дудина гонах а ваьлла, Хьаьбиб хьалха а волуш кех бовлуш бохкучу ДудагIарна, цIа ялош йолу ПетаIамат дуьхьалкхийтира. 2) Дикка лазийна Дуда, халла гIаьттира хьала.

3)ТIаккхагIийлакортааластийна,гонахарчунахахэхьхеттауккал атаIийна,дIаволавелира.4)Лаьтташболубожарий,цкъаIуьллучу ПетIамате хьовсуш, тIаккха Дудина тIаьхьа хьовсуш лаьттара.

Наггахь тIехйолуш зуда а гора, шен корталин тIам бете а уьйзуш.
ПетIамат, суьйранна хи кхехьна а яьлла, шен жимачу цIа чохь кора юххерчу нара йисте а хиъна, корера кIайн киса аьтту агIор а оьзна, шайн готтачу урамновкъа а хьоьжуш Iара. 7) Суьйре, шен Iаьржа, чорда маша боьзна яьлла, буьйсанца хийцалуш лаьттара, буьйса шен Iаьржа маша луьста тосуш дIахIоьттира. 8) И стаг Iуьллура белш а кхийсалуш. 9) Иштта шайн жималлех сакъералуш болу и кегий нах цу дешнех синкъерам болий, гIадъоьхуш, буьй- лура. 10) Ламазера арабевлла баккхий нах шайн молла а, Хизар а юкъахь маьждига хьалха лаьтташ бара, цхьацца къамелаш а деш.

Смотрите также файлы

Пьер Симон Лаплас. Возникновение небесной механики Лаплас родился 23 марта 1749 года в Бомоне, расположенном на живописном берегу мелководной речушки Ож в Нижней Нормандии.rtf

Лабораторная работа 1 определение качественных характеристик негативного воздействия на состояние окружающей среды при обращении с отходами производства и потребления цель работы.docx

Основные стадии развития пищеварительной системы студентка 2 курса 20 группы Лечебного факультета.pptx

Какую конечную цель лучше всего поставить.rtf

Понятие философии (структуры, функции) Философия.docx

Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Шакъаьстина латтамаш

Смотрите также файлы

Информация

Списки файлов

Дополнительно