Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Упражнени№2.Кхачамашбилгалабеш,тIерасхьаязъе.Къов- ларшна юккъехь долу дешнаш оьшшучу дожаре хIиттаде. Дийца, муьлхачу къамелан дакъойх кхоллабеллакхачам.

Шина а (куьг) къевллина мара а буллуш, шен карарчу (тIоьрмиг) тIевеанчу кхунна дуьхьало ян гIоьртира йоI. (Ав. Л.)
Юьртана герга мел кхочу а, тIаьхьаюьсура тийналла, шатайпана гIовгIане садеIар хаалора (юрт). 3) Ша йисича, худаелла, мажъелла (лазар) лаьцна дIаелира Хьулимат. (А. А.) 4) Береша шайн яйдакх говраш хьаькхначу (сиз) нисйира. (Б. Д.) 5) (Милцо а, официантка а) гора Ахьлудди холчахIоьттина хилар. (Н. С-Хь.) 6) Гушдолчо –

шегара даьллачу (гIалат) кIант кхетта хиларх шеко ца юьтура. (Ц. С.) 7) Гена доццуш доьдучу хитIахь (Санет) хIара хийла лаьт- тина меттиг яра иза. (Хь. Я.). 8) Юьртахь Iаш долу адам Кавказе- рабохийнабалийначу(«обаргаш»)хьажаарадаьллера.(Яш.С.)

Цхьана шоьтан сарахь (тхо) къамел дан ваийтира Леча. (К. С.)
(ГIийла) гIодар хьеннан а декхар ма ду. (Хьаша) гIуллакхдар деза лоруш ма дара кху Кавказехь. (Хам. I.-Хь.) 11) – Со кхаа гIиллакхца ваьхна, – (хьекъал, комаьршалла, доьналла). (А. М.)

(ЦIенош) а, кертарчу бахаман (гIишлош) а тIедоьлхуш тIулган некъаш дара дехкина. (О. Х.) 13) Цу (седа) догцIена аса ларбина вайн безам ахьа, чим бина, шелбина. (Б. С.)

Упражнени № 3. ДIаязъе. Дийца, муьлхачу къамелан дакъойх хилла билгалбаьхна кхачамаш. Билгалдаха дожарш.

Арарчу соьмал цIера эппаз тоьлу. 2) Бартана чехка зуда хьуьнарна сов хир аьлла. 3) Говран дикалла боларх хиъна, стеган дикалла собарх хиъна. 4) Гинарг хезначул чIогIа ду. 5) Цхьана воно дерриг а диканах вон дина. 6) ГIийлачунна тIехула а ма хьежа, тоьллачуьнга хьала а ма хьежа. 7) Дааршна юккъехь баьпкал сийлахь даар дац. 8) Дийцинарг бIаьрзе ду шена гиначул. 9) Хьалхе охьавижнарг вонах ларвелла. (Кицанаш.)

Упражнени№4.Массоалачдожарийнхаттаршнажоплушболу лач кхачамаш юкъахь а болуш, предложенеш хIиттае. Кхо предло- жени нийса кхачам шеца берг а кхолла.Упражнени № 5. Кхачамаш схьалаха хIокху йозанашкахь. Предложени маьIна долуш хилийтархьама, догIуш долу къамелан дакъош даладе.

Воккха стаг цIердашца цIердош лоцуш вара.
ЦIерметдашна тIебеара чIара.
Къена Мовла билгалдашах лаьцна ойлаеш вара.
Кхана тера хир ду куцдашах.
Исс декъало терахьдашна.
Массара а цуьнга инфинитив йийхира.
Дешнийн цхьаьнакхетарна кестта дейтта шо кхочур ду.

Упражнени № 6. Къастаде, муьлха кхачамаш бу билгалдина дешнаш. Билгалде церан дожарш.

Маьждиг доьгIнарг цхьа беркате стаг вара.
ЦIечу бIаьргаца йогучу цIаре хьаьжира Къосум.
БIаьсте кхайкхийнарш алкханчаш яра.
Кхузахь бецийн, зезагийн хаза хьожа еттало.
Соьга а ца лало зулам.
Адамаш бен а доцуш хьуьйсура цIерпоштан корал арахь гучу аренашка.

Упражнени № 7. ХIокху цIердешнашца предложенеш хIиттае: цхьана предложенехь хIор цIердош подлежащи, вукхунхьа – нийса кхачам хила беза.Туька, абат, тIоьрмиг, пхьар, буц, шовда, гIирсаш, хаттарш, доьзал, нана, сту.Упражнени № 8. Къовларшкахь гайта муьлхачу къамелан декъах кхоллабелла кхачам.

Аьзнаша дог этIадора сан.
Хьаннаша исбаьхьачух кхета Iамаво.
Хьамидана наггахь бен ца гора гIенаш.
Кхана таханчух тера хир дац.
Нана ца гира шуна?
БархI деанна декъало.
Хьан ойъур бу и тIулг?
Миска воккха стаг чIогIа сагатдеш ву суна.
Исбаьхьачо диканиг самадоккху.

Къастам

ХIумананбилгалогойтукъастамо,изабозушхуьлумуьлхха- чу а формин цIердашах. Масала: Мокхачу стигалара шийла догIа охьаIенара.Цхьакъастамподлежащихбозу,важа–вукхукоьртазчу меженах. Билгалонан маьIна гучудолу муха? бохучу хаттарехь. Цуьнаншуьйраяьржинаформаизабилгалдоша,цуьнцабартбеш долудешнашаду(цIердош,цIерметдош,терахьдош).Билгалонан маьIна царна коьрта ду, иза тIетевжа форманашна а, бартбарна а. И маьIна билгалдолу билгалдешнашкахь мухалла, юкъаметтиг санна, ткъа вукху бартбечу дешнашкахь церан морфологически форманашца дозаделла хуьлу, масала: Амма и хьалхара дийцар суначIогIадагахкхийтира.Кораюххерчукоьллашасуртдолучул а хаздора. Хьаькаман кIентан цIийзар массарна а хьерехиллера. Базарахь йораха мачаш лоьхуш лийлира иза дуккхаа.Муха?муьлха?мичакепара?хьенан?стенан?бохучухаттарш- на жоп локъастамо.Мухаллин билгалдашах хиллачу къастамогойтухIумананмухалла,цуьнанбилгало:шийлашовда,тийнасуьйре,кIайнкоч... Юкъаметтигаллин билгалдешнех хиллачукъастамогойту: хIума стенах йина ю, мичара схьаяьлла, мацалера ю:дашосахьт, гIалара хьаша, селханлера де... ДоладерзоранцIерметдашаххил- лачукъастамогойтухIумахьенанястенаню,цуьнандамилавуя изахьенандолахью:сандахар,цуьнанхIусам,хIокхуьнанбезам...кхузахьболукъастамдаимнаадоланигдожарехьбу,изахийцацалуш

буьсу.ТерахьдашаххиллачукъастамогойтухIумананрогIалла: шолгIа де, доьалгIа сахьт. Къастам причастих,причастинкарча- мах а хуьлу: Тешамца, машарца веъначу хьешана доггахбезамцахьошалла до ломахь.Билгалзачу кепех кхоллабелла хуьлу къастам: Вовшийн диц цадана,вовшашнакехаташязданадошделирадоттагIашашаьш вовшахкъаьсташ.Къастаман ша билгалдечу дашца барт хила тарло дожарехь, терахьехь, классехь: жима стаг, кегий нах – терахьехь; довха де, бовха малх – классехь; довха де, довхачу дийнахь – дожарехь (юьззина йоцу бартбаран уьйр).Къастамаш шина кепара хуьлу: бертан а (барт бина), бертаза а (барт банза). Коьртачу дашца дожарехь я терахьехь, я классехь барт бечу къастамах бертан къастам олу. Бертан къастам хуьлу лаамазчу мухаллин, меттиган-юкъаметтигаллин, -лер- суффикс йолчухенанюкъаметтигаллинбилгалдешнеха,лаамазчугайтаран цIерметдешнех а, лаамазчу рогIаллин терахьдешнех а, лаамазчу причастеха.Коьртачу дашца дожарехь а, я терахьехь а, я классехь а барт ца бечу къастамах бертаза къастам олу. Къастамний, цIердашний юккъехьурхаллин,тIетовжарануьйрелахь–бертазакъастамлору: Стеганамалеха,хьолахауггартоьлашхадергнеханбезамцуьн- гахьхиларду.МалхокомаьршаIенайолаьтташенйовхазIаьнарш. Бертазакъастамхуьлудоланигдожарехьдолчулаамазчудоладер- зоран билгалдешнех а, лаамазчу доладерзоран цIерметдешнех а, оьрсийн маттера тIеэцначу лаамазчу билгалдешнеха.Масала: Аса туьканара аьчкан маьнга ийцира. Тхан вешин гIовтал хаза ю. Тхуна гена боццуш советски урам бу. Юьртан бахархоша дийгIина синтарш денделлера. Наг-наггахь бужура догIанан тIадам. (Бертаза.)

Смотрите также файлы

Пьер Симон Лаплас. Возникновение небесной механики Лаплас родился 23 марта 1749 года в Бомоне, расположенном на живописном берегу мелководной речушки Ож в Нижней Нормандии.rtf

Лабораторная работа 1 определение качественных характеристик негативного воздействия на состояние окружающей среды при обращении с отходами производства и потребления цель работы.docx

Основные стадии развития пищеварительной системы студентка 2 курса 20 группы Лечебного факультета.pptx

Какую конечную цель лучше всего поставить.rtf

Понятие философии (структуры, функции) Философия.docx

Файл: Нохчийн пачхьалкхан дешаран, iилманан министерство.docx

Къастам

Смотрите также файлы

Информация

Списки файлов

Дополнительно